ಬರೆಯ ಹೊರಟವನಲ್ಲ ನಾನು, ಬರೆಸಿಕೊಂಡವಳು ನೀನು, ಮನದಾಳದ ಕನಸಿಗೆ ಅಕ್ಷರದ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಸಿದವಳು ನೀನು...

ಬರೆಯ ಹೊರಟವನಲ್ಲ ನಾನು, ಬರೆಸಿಕೊಂಡವಳು ನೀನು, ಬದುಕ ಹೊರಟವನಲ್ಲ ನಾನು ನಡೆಸಿದವಳು ನೀನು, ಪ್ರೀತಿಯ ಧಾರೆ ಎರೆದವಳು ನೀನು, ಪ್ರೀತಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಬಳಿದು, ಕನಸಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಕಟ್ಟಿಸಿದವಳು ನೀನು, ನನ್ನ ಕನ್ನಡಕ್ಷರ ಅದೇ ನನ್ನುಸಿರು ಅವಳಲ್ಲವೇ ನೀನು.

17 August 2017

ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಎಂಬ ಮಾಯೆಗೆ ಆಹುತಿಯಾಗಲೆತ್ನಿಸುತಿಹ ಶಿಕ್ಷಕ ಸಮೂಹ!!!


ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಸುಲಭ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್‍ಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳು ಬಿದ್ದಿವೆ. ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಸುಲಭ ಮಾಡಲು ಹೋಗಿ, ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು/ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸೋಮಾರಿ ಮಾಡಬಾರದೆಂಬುದು ನನ್ನ ಕಾಳಜಿ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಕ ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳ ಸೃಜನಶೀಲತೆ, ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆಗಳು ಮಣ್ಣಾಗಬಾರದೆಂಬುದನ್ನು ಹಿನ್ನಲೆಯನ್ನಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈ ಬರಹವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೆಲಸಗಳು ಸುಲಭವಾಗಬೇಕು ಹಾಗೆಂದು ಸೋಮಾರಿಗಳಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ, ನಾನು ಗಮನಿಸಿರುವ ಹಾಗೆ ಅಥವಾ ಅನೇಕಾ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳಿರುವಂತೆ, ಮನುಷ್ಯ ಔಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಲಿತು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಕುಬ್ಜನಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತಾನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ ಬಂಧಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿತ ಹತ್ತು ಹದಿನೈದು ವರ್ಷದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಲೆಯಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬರಲಾಗದೇ ತನ್ನ ಇಡೀ ಆಯಸ್ಸನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ಕಲಿತಿದ್ದು ಸರಿಯೋ ತಪ್ಪೋ, ಉಪಯುಕ್ತವೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎನ್ನುವ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿಯೇ ಜೀವನ ಸವೆಸುತ್ತಾನೆ. 


ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಸಿ ಕಲಿಸುವುದರ ಕಡೆಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಎರಡೂ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ಕುರಿತು ಸ್ವಲ್ಪ ಬರೆಯೋಣವೆನಿಸಿ ಈ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್‍ಗಳ ಸಾಧಕ ಬಾಧಕಗಳ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ವಿವಿಧ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಶಿಕ್ಷಕರ ಸೃಜನಶೀಲತೆ: ಶಿಕ್ಷಕ ಎಂದರೆ ಸೃಜನಶೀಲತೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಎಂದು ನಂಬಿರುವವನು ನಾನು. ಹಾಗೆಯೇ, ನಾನು ಬಹಳ ಗೌರವಿಸುವ ಒಂದು ವೃತ್ತಿ ಎಂದರೇ ಅದು ಶಿಕ್ಷಕನ ವೃತ್ತಿ. ಶಿಕ್ಷಕ ಅಥವಾ ಗುರು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರ ಕಲಿಸುವುವವನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅವನೊಬ್ಬ ದೇವರ ರೀತಿ, ನಿರಂತರ ಕಾಯುವ ಕಾಯಕ ಅವನದ್ದು. ಗುರುವೆನ್ನುವವನು ಮಗುವಿಗೆ ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತಾನೆಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಎಳೆ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಗುವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಂಬಿದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅವನ ನೆಚ್ಚಿನ ಗುರು. ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದು ಸಂವಹನದಿಂದ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ, ಗುರು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯನ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಯುವುದು ಮಮತೆಯ ಮಾತುಕತೆಯಿಂದ ಆರೈಕೆ ಪೋಷಣೆಯಿಂದ. ನಾನು ಗಮನಿಸಿರುವ ಹಾಗೆ, ಯಾವೊಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕ ಶಾಲೆಗೆ ತಲುಪಿತ್ತಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶಾಲೆಯ ಮಗು ಓಡೋಡಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಖುಷಿಯಿಂದ ನಮಸ್ತೆ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ. ಆ ಮಗು ಬರುವುದು ಭಯದಿಂದ ಅಲ್ಲ ಗುರುವಿನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದ. ತನ್ನ ತಂದೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗಲೂ ಅಷ್ಟು ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಹೋಗುತ್ತದೆಯೇ? ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ಅನುಮಾನ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಮಕ್ಕಳೊಡನೆ ಭಾವನೆ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಮಾರಕವಾಗಬಹುದೇ? ಇದು ನನ್ನ ಆತಂಕವೂ ಹೌದು.

ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಿಸುವ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಪರೇಟರ್ ವೃತ್ತಿ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆಯೇ? ಇದು ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಶಯ. ಏಕೆಂದರೆ, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್‍ನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸುವುದು ಯಾವುದೋ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಸಿಬ್ಬಂದಿ. ಅದನ್ನು ತಂದು ನಿಮ್ಮೆಡೆಗೆ ಕೊಡುವುದು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಅದರ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವವನು ಮಗದೊಬ್ಬ. ಅದೆಲ್ಲವೂ ಆದಮೇಲೆ, ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆನ್ ಮಾಡುವುದು, ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟರ್ ಆನ್ ಮಾಡುವುದು, ನಂತರ ಆಫ್ ಮಾಡುವುದು. ಇದು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆದರೆ, ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಸರ್ಕಾರ ಇದನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಒಂದು ಶಾಲೆಗೆ ಒಬ್ಬರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಪರೇಟರ್ ಸಾಕು ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಒಬ್ಬರೋ ಅಥವಾ ಇಬ್ಬರೋ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಕೊಡೋಣ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಬೋಧಿಸುವುದೇನು ಇಲ್ಲವಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆನ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ ಮಾಡುವುದಲ್ಲವೇ ಎಂದರೇ, ನೀವು ಏನು ಮಾಡುತ್ತೀರಿ? ಗುರುವಿನ ಪದವಿಯಿಂದ ದೊಪ್ಪನೆ ಬೀಳುವುದು ಒಬ್ಬ ಸಾಧಾರಣ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಪರೇಟರ್ ಪದವಿಗೆ? ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರ ನೀವುಗಳು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಸಿ ಬೊಧಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ನಿಮಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಬಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ತರಬೇತಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗಾಗಿ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ? ನೀವು ಎಲ್ಲಿಂದ ಕಲಿಯುತ್ತೀರಿ? ಅಯ್ಯೋ ಬಿಡಿ ಆ ತರಬೇತಿ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಏನು ಇರಲಿಲ್ಲವೆನ್ನಬಹುದು. ಆದರೇ, ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತರಬೇತಿಯಿಂದ ನೀವು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ. ಇದು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆದು, ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಿಂತ ಕಂಪ್ಯೂಟರಿನ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಡಿಎಡ್, ಬಿಎಡ್ ಕೋರ್ಸ್‍ಗಳು ನಿಂತು ಕೇವಲ ಬಿಟೆಕ್ ಅಥವಾ ಬಿಎಸ್ಸಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಾಡಿರುವವರು ಸಾಕು, ಅವರನ್ನೇ ನೇಮಿಸೋನವೆಂದರೇ? ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಬಹುದು? ಆಲೋಚಿಸಿ, ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಅವಲೋಕಿಸಿ. . .

ಈ ಚರ್ಚೆಯ ನಡುವೆ ನಿಮಗೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವವಾಗಿರಬಹುದು, ನಾವು ಗಮನಿಸಿರುವ ಹಾಗೆ ಅಥವಾ ಸೀಕೋ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕೇಳಿರುವ ಹಾಗೆ ವಿಡಿಯೋ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಫೋಟೋ ಮೂಲಕ ಆಕರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಬೋಧನೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಅದು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬೇಗ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಎಂದಿದ್ದೀರಿ, ಈಗ ನೀವೇ ಉಲ್ಟಾ ಹೊಡೆಯಬಹುದೇ ಎಂದು. ಹೌದು, ವಿಡೀಯೋ ಮತ್ತು ಫೋಟೋಗಳಿಗೆ ಸಾವಿರ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳದೇ ಇರುವುದನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡುವ ತಾಕತ್ತಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ. ಬೇಗ ಮನ ಮುಟ್ಟತ್ತದೆ, ಬೇಗ ಕಲಿಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಯಾರೋ ಮಾಡಿದ ವಿಡಿಯೋ, ಯಾರೋ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಶಿಕ್ಷಕ ಅವಲಂಬಿತನಾದರೇ, ಅವನ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಎಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಯಿತು? ಇದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕೆಲವು ಶಿಕ್ಷಕರು ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ, ತೆಗೆದು ತಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ಒಂದು ವಿಡಿಯೋ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಶ್ರಮವಿದೆ, ಏನು ಬೇಕೆನ್ನುವದು ತಿಳಿದಿದೆÉ. ಆದರೆ ಬೇರೆಯವರು ಮಾಡಿ ನಿಮಗೆ ನೀಡಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುವಾಗ ನಿಮಗೆ ಬೇಕು, ಬೇಡವೆನ್ನುವ ಹಕ್ಕೂ ಕೂಡವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಮಾಡಿರುವುದು ಸರಿಯೆಂದೇ ತೋರಿಸಬೇಕು, ಅದನ್ನೇ ಬೋಧಿಸಬೇಕು. ನೀವಾಗಿಯೇ ಬೋಧಿಸುವಾಗ ಅನೇಕಾ ಮಾರ್ಗಗಳು ನಿಮಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್‍ನಲ್ಲಿ? ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಾಣುತ್ತಿವೆಯೇ? ನನ್ನ ವಾದ ನಿಮಗೆ ತಲುಪುತ್ತಿದೆಯೇ?

ಇಷ್ಟಾದಮೇಲೂ, ನಿಮಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲಕವೇ ಬೋಧಿಸಬೇಕೆನಿಸಿದರೆ, ಅದೇ ಸರಿ ಎನಿಸಿದರೆ, ತಾವುಗಳೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಅಥವಾ ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಫೋನಗಳಿವೆ, ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್‍ನೆಟ್ ಇದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ ನೀವೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ನಿಮ್ಮ ಲ್ಯಾಪ್‍ಟಾಪಿನಲ್ಲಿಯೋ ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ನಲ್ಲಿಯೋ ತೋರಿಸಿ. ಆಗ ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮಗೂ ಹೆಮ್ಮೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೇಯೇ ನಿಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ನಿಮ್ಮಯ ಕಡೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಗೌರವ ಬರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಮಾಸ್ಟರು, ನಮಗೋಸ್ಕರ ಕಷ್ಟ ಪಟ್ಟು ಏನೆಲ್ಲಾ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಗೊತ್ತಾ ಎಂದು ಬೇರೆಯವರಿಗೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೆ, ನೀವು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಪರೇಟ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡು ನೋಡುತ್ತಾ ಅವರು ಅದನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ಕಳೆದ ನಂತರ, ಅವರೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸಿನ ಕೀ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಾ, ಮಾಸ್ಟರು ಬರೋದು ಏನು ಬೇಡ, ನನಗೆ ಗೊತ್ತು ನಾನೇ ಆನ್ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಅದೇನು ಮಹಾಕಾರ್ಯವಲ್ಲವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಶಾಲೆಯ ಕೆಲವು ಶಿಕ್ಷಕರು ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್ ಆನ್ ಮಾಡಿ ನೋಡುತ್ತಾ ಇರಿ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸಾಫ್ಟ್ ರೂಮಿನಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಅತಿ ಹೇಳುವುದು ಬೇಡ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟಿರಲಿ.

ಶಿಕ್ಷಕರ ವಿಷಯದ ನಂತರ, ಮಕ್ಕಳ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬರೋಣ, ವಿಡಿಯೋ ನೋಡಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ವಿವರಣೆ ಸಿಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವರು ನೋಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರಾ? ನೋಟ್ಸ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರಾ? ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲಾ ಯಾಕೆಂದರೇ, ಯಾವೊಂದು ವಿಡಿಯೋ ನೋಡುವಾಗ ಮಕ್ಕಳು ನೋಟ್ಸ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟವೆನಿಸುತ್ತದೆ, ನಮ್ಮ ಬಹುತೇಕ ಮಕ್ಕಳು ಟಿವಿ/ವಿಡಿಯೋ ನೋಡಿರುವುದು ಕೇವಲ ಮನೋರಂಜನೆಗೆ ಮಾತ್ರ, ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ ಹೊರತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಲಿಕೆ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಹಾದಿಯಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಪೆಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಓದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು? ನೋಟ್ಸ್ ಹೇಗೆ? ಅವನ ಪ್ರಪಂಚ ಪರದೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಕ್ಕಳು ವಿಡಿಯೋ ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರೇ ವಿಡಿಯೋ ಮಾಡುವಂತೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿಯೇ ಕಲಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಾವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಲಿಸಲೇ ಬೇಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಠ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಹೊಂದುವುದು ಉತ್ತಮ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಶಿಕ್ಷಣವೂ ಸೇರಿದಂತೆ. ಯಾವುದೋ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ನೀವು ಬೋಧಿಸುವಾಗ ವಿಡಿಯೋ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಖುದ್ದಾಗಿ ತಾವೂ ಮಕ್ಕಳೊಡನೆ ಸೇರಿ ಅದರ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಂತಾದರೇ? ಹೌದು, ಇದೆಲ್ಲಾ ಅತಿಯೆನಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನಾವೆನ್ನಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನಿಮಗೆ ರೇಜಿಗೆ ಬಂದು ಅಯ್ಯೋ ಬಿಡಿ ಸಾರ್, ಯಾರೋ ಬಂದು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಹಾಕಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ನಮಗೆ ಸುಲಭ ಆಗುತ್ತೆ, ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಸುಲಭ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನನ್ನ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಮಾತುಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಿಮಗೆ ಎನ್ನುವುದು ದೃಢ.

ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಕಲಿಯುವುದರ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಈ ಉದಾಹರಣೆ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ಮಗುವು, ಹತ್ತನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಸೈಕಲ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಕಲಿತರೆ ಅಥವಾ ಈಜುವುದನ್ನು ಕಲಿತರೆ ಅದು ಎಷ್ಟೇ ವರ್ಷದ ನಂತರವಾದರೂ ಸರಾಗವಾಗಿ ಸೈಕಲ್ ಚಲಿಸಬಲ್ಲದು. ಅರವತ್ತು ದಾಟಿದರೂ ಈಜಬಹುದು. ನಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಡಿ, ಕಡೆಯ ಬಾರಿ ನಾವು ಸೈಕಲ್ ಓಡಿಸಿದ್ದು ಯಾವಾಗ? ಬಹುಶಃ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ನಮ್ಮ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ದಿನಗಳು, ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಪಿಯುಸಿ ಟ್ಯೂಷನ್ ದಿನಗಳು, ಆದರೂ ನಮಗೆ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಮರೆತಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಮಗುವಿನಿಂದ ಯಾವುದಾದರು ಒಂದು ಮಾದರಿ(ವರ್ಕಿಂಗ್ ಮಾಡೆಲ್) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ನೋಡಿ, ಆ ಮಗು ಅದರ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ, ನಾವು ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತೀವಿ, ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲಕವೇ ಪರಿಸರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತೇವೆ. ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಸಾಧ್ಯವೇ? ಸಾಲುಮರದ ತಿಮ್ಮಕ್ಕನ ಜೊತೆ ನಿಂತು ಫೋಟೋ ತೆಗೆಸಿಕೊಂಡವರೆಲ್ಲಾ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದೊಂದು ಗಿಡ ನೆಟ್ಟು ಬೆಳೆಸಿದ್ದರೂ ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ಅದೆಷ್ಟೋ ಮರಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೇ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದು ಬೇಕಿಲ್ಲ ಜನರಿಗೆ. ಯಾರೋ ಬೆಳೆಸಿದ ಮರದಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಡಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಸಾಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಯಾರೋ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಪಾಠದ ತೊರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಸ್ತಿಕೆ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲ ನನಗೆ.

ವಿಷಯಾಂತರವಾಗುವುದು ಬೇಡ, ನಿಮಗೆ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಬೇಕಿರುವ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಬೇಕು. ಅದು ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸುಲಭ ಮಾಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾ? ಅಥವಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಸುವುದಕ್ಕಾ? ಬೇರೆಯವರಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮಾದರಿಗಳು ಎರಡಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯವಾಗುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಕಡಿಮೆಯಾದರೇ ಸಾಕೆನ್ನುವುದು ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರಬೇಕು. ಇದು ನಿಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವೂ ಇರಬಹುದು ಮತ್ತು ಊಹೆಯೂ ಇರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಶಾಲೆಗಳ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನೊಮ್ಮೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಅವರ ಅಬಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ. ಅದರ ಸಾಧಕ ಬಾಧಕಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳಿ. ಪಕ್ಕದ ಜಮೀನಿನವನು ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ ಹಾಕಿದ್ದಾನೆ ತಡಿ ನಾನೂ ಹಾಕುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುವ ಮನೋಭಾವ ಬದಲಾಗಬೇಕು, ಒಂದೊಂದು ಜಮೀನು ವಿಭಿನ್ನಾ. ಅದೇ ರೀತಿ ಒಂದೊಂದು ಶಾಲೆಯೂ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಭಿನ್ನಾ. ಯಾರೋ ಹಾಕಿಸಿದ್ದಾರೆ, ನಾವು ಹಾಕಿಸೋಣ, ಉಚಿತವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಉಚಿತವಾಗಿ ಸಿಗುವುದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ ಕೇಳಿ.

ಒಮ್ಮೆಯೂ ಚಪ್ಪಲಿಯನ್ನು ಕಂಡಿರದ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಚಪ್ಪಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಬಂದ. ಎಲ್ಲರೂ ಬಂದು ನೋಡಿದರು, ಕೆಲವರು ಹಾಕಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಓಡಾಡಿದರು, ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ಎಂದರು. ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪಟ್ಟರು. ಆದರೇ, ಬೆಲೆ ಐದು ರೂಪಾಯಿ ಎಂದಾಗ ಬೇಡವೆಂದು ದೂರ ಸರಿದರು. ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಒಂದು ಜೊತೆ ಚಪ್ಪಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಬೇಸರಗೊಂಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಾಪಸ್ಸು ಅವನ ಕಂಪನಿಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಸೋಲನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ. ಕಂಪನಿಯು ಆಲೋಚಿಸಿ ಅದೇ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಬೇರೆಯವನನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು. ಹೊಸ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಬಂದವನೆ ಇಡೀ ಊರಿನ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕರೆದು ಚಪ್ಪಲಿಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಿದ. ಎಲ್ಲರೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು, ಅನುಭವಿಸಿದರು, ಆನಂದಿಸಿದರು. ಎರಡು ಮೂರು ತಿಂಗಳಾಯಿತು, ಚಪ್ಪಲಿಯಿಲ್ಲದೆ ಓಡಾಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಅವರು ಚಪ್ಪಲಿಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡರು. ಹೊಸ ಚಪ್ಪಲಿಗಳು ಹಳೆಯದದಾವು, ಸವೆದು ಹೋದವು, ಕೆಲವು ಕಿತ್ತು ಹೋದವು. ಚಪ್ಪಲಿಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಜನರು, ಚಪ್ಪಲಿಯಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುವುದೇ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಅರಿತರು. ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಉಚಿತ ಚಪ್ಪಲಿ ನೀಡಿದ ವ್ಯಾಪಾರಿಯನ್ನು ಹುಡಕತೊಡಗಿದರು. ಕಡೆಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಿಕ್ಕಿದಾಗ, ಚಪ್ಪಲಿಗಳು ಸವೆದುಹೋಗಿವೆ, ಬೇರೆ ಚಪ್ಪಲಿಗಳು ಬೇಕು ಎಂದರು. ಅದಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯು, ಒಂದು ಜೊತೆಗೆ 30ರೂಪಾಯಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದ. ಹಳ್ಳಿಯವರೆಲ್ಲಾ ಸುಸ್ತಾಗಿ ಹೋದರು. ಚಪ್ಪಲಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ನಡೆದಾಡುವುದು ದುಸ್ತರವಾಗಿತ್ತು. ವಿಧಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಚಪ್ಪಲಿಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಂಡರು. ಈ ಉದಾಹರಣೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಏಕೆ? ಅನೇಕರು ಸ್ಮಾಟ್ ಕ್ಲಾಸ್‍ಗಳನ್ನು ಮಾರುವುದಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು ಇದೇ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು.

ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಬರುವವರು, ಏನನ್ನೂ ಬೇಕಿದ್ದರು ಮಾರಬಹುದು ಅಥವಾ ಏನು ಕೊಟ್ಟರೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಂಬ ಧೋರಣೆಯಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರು ದಡ್ಡರು ಅಥವಾ ಸುಲಭವಾಗಿ ವಂಚಿಸಬಹುದೆಂಬುದು ದೃಢವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದರ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಸೋಣ. ಇದು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್‍ಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯವಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಷಯವನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ನೋಡೋಣ. ಐಸಿಟಿ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಎಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ? ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಬ್ಯಾಟರಿ/ಯುಪಿಎಸ್, ಪ್ರಿಂಟರ್ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀಡಿತ್ತು. ಕನಿಷ್ಟ ಒಂದು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರೂ ಶಿಕ್ಷಕರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜ್ಞಾನವಿದ್ದವರು ಇದ್ದರು, ಅವರು ಅದನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಅದಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೆ, ಎಸ್‍ಡಿಎಂಸಿ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ದಾನಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸ್ಥಳಿಯ ಒಬ್ಬ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಪರೇಟರ್ ಅನ್ನು ನೇಮಿಸಕೊಳ್ಳಬಹುದಿತ್ತು. ಕನಿಷ್ಟ ಯುಪಿಸ್‍ಗಳಿಗೆ 20ರೂಪಾಯಿಗಳ ಡಿಸ್ಟಿಲ್ ನೀರು ಹಾಕಿ ಅದೇ ಯುಪಿಸ್‍ಗಳನ್ನು ಶಾಲೆಯ ಬಳಕೆಗೆಗಾದರೂ ಬಳಸಬಹುದಿತ್ತು. ಅದ್ಯಾವುದನ್ನು ಮಾಡಲು ಶಿಕ್ಷಕರು ಮುಂದೆ ಬರಲಿಲ್ಲ, ನೋಡ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳು ನಿರುಪಯುಕ್ತವಾದವು. ಇಂದಿಗೂ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಇರಿಸಿರುವ ಕೊಠಡಿ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲದೇ ಉಳಿದಿವೆ. ಇದಕ್ಕೇ ಜವಬ್ದಾರರಾರು?

ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಈ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್‍ಗಳು ಅದೇ ಹಾದಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲವೆನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಏನು ಸಾಕ್ಷಿ? ಸಿಲಬಸ್ ಬದಲಾಯಿತು ಎಂದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳೋಣ ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಹೆಚ್‍ಎಂ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದರು ಎಂದುಕೊಳ್ಳೋಣ, ಅಷ್ಟು ದೂರಕ್ಕೆ ಬೇಡ ನಿಮಗೆ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ನೀಡಲು ಬರುವ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಬಂಧಕ ಬದಲಾದರೇ ಸಾಕು. ಚಪ್ಪಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವಂತೆ ಹುಡುಕಬೇಕಾದೀತು. ಇದು ಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದರೆ, ಇಲಾಖೆಯೂ ಮುಂದೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಂದರೂ ಇರೋ ತಲೆನೋವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧರಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗುವ ನನ್ನ ಒಂದು ಅನುಭವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಕುಶಾಲನಗರದ ಒಂದು ಅಂಗಡಿಯವನ ಕಡೆಯಿಂದ ಸೋಲಾರ್ ಹಾಕಿಸಿದ್ದೆ. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಸೋಲಾರ್ ಹಾಕಲು ಬಂದಿದ್ದ ಹುಡುಗ ಆ ಅಂಗಡಿಯ ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದ, ಅವನು ಬಿಟ್ಟ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸೋಲಾರ್ ರಿಪೇರಿಗೆ ಅಥವಾ ಮೆಂಟೆನೆನ್ಸ್‍ಗೆ ಎಷ್ಟು ಪರದಾಡಿದೆ ಎಂದರೇ ಯಾಕಪ್ಪ ಬೇಕಿತ್ತು ಎನಿಸಿಬಿಡ್ತು. ಅವರು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಆಶ್ವಾಸನೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಮರೆಯಾದವು. ಒಂದು ಬಲ್ಬಿಗೆ 600-700 ಪಾವತಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೂ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು.

ಇದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡುತ್ತೇನೆ, ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಕಳೆದ ವರ್ಷ 2016ರ ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೊರವಲಯದ ಕಡಬಗೆರೆ ಪ್ರೈಮರಿ ಮತ್ತು ಹೈಸ್ಕೂಲಿಗೆ ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದ್ದೆವು. ಘಟಕ ಹಾಕಿದ್ದ ಕಂಪನಿಯವರು ಅದರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿಯೂ ಹಣ ಪಡೆದರು, ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಎನ್ನುವ ಹುಡುಗ ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟ, ಅದಾದ ನಂತರ ಅವರ ಕಛೇರಿ ಕೂಡ ಬೇರೆ ಕಡೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ನಾವು ಅವರನ್ನು ನಂಬಿ, ವಾಟರ್ ಫಿಲ್ಟರ್ ಹಾಕಿಸಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದಕ್ಕೆ ಅವರ ಹಿಂದೆ ಸುತ್ತಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದೇ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿಯ ಹಲವಾರು ಅನುಭವಗಳು ನನ್ನ ನೆನಪಿನ ಹೊತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇವೆ.

ಈಗ ಮುಂದಿನ ವಿಷಯವಾದ ಹಣಕಾಸಿನ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಬರೋಣ. ಎಲ್ಲಾ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು ಹಣಕಾಸು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರ ಎಂದರೇ ಸಾಕು, ಇದೇನು ವ್ಯಾಪಾರನಾ? ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮ ಈ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದಲೇ ಈ ದಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಬೊಕ್ಕಸದಿಂದ ಅಂಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಪೋಲಾಗುತ್ತಿರುವುದು. ನನ್ನ ದೃಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯೋಜನೆಯು ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. ಎಷ್ಟು ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತೇವೆ? ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದೇ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದೇ? ಕಡಿಮೆ ದುಡ್ಡು ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬರುವುದು ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಕಡಿಮೆ ಗುಣಮಟ್ಟ ಎನ್ನುವ ಚಾಲಿಯಿದೆ. ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚು ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಎಂದರೆ ಸಾಕು ಕಳಪೆ ಆರೋಗ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚು ದುಡ್ಡು ಕೊಟ್ಟರೆ ಹೆಚ್ಚು ಆರೋಗ್ಯವೆನ್ನುವುದು ಸುಳ್ಳು ಎನ್ನುವ ಅರಿವು ಬರಬೇಕು. ಕಡಿಮೆ ಹಣಕಾಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಪಾಡಬಹುದು, ಸೋರಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕಷ್ಟೆ. ನಾನು ಬಹಳ ದಿನದ ನಂತರ ಬರೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದಲೋ ಏನೋ, ವಿಷಯಾಂತರವಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನಾನು ಸುತ್ತಿ ಬಳಸಿ ವಿಷಯ ಹೇಳುವುದು ಹೆಚ್ಚು. ಮಠ ಸಿನೆಮಾ ರೀತಿ ಉಪಕಥೆಗಳು ಜಾಸ್ತಿ, ಅದರಿಂದಲೇ ಸಿನೆಮಾ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದರೂ ಓಡಲಿಲ್ಲ.

ಈಗ ನೇರ ಹಣಕಾಸಿನ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬರೋಣ: ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಶಾಲೆಗೆ 80-90 ಸಾವಿರ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಹಾಕಿಸಿದರೆ, ಅದರಿಂದ ಆಗುವ ಲಾಭಗಳೇನು? ಎಷ್ಟು % ಫಲಿತಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು? ಬಹುತೇಕ ಶಾಲೆಗಳ ದೃಷ್ಠಿ ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಕ್ಷೆಯ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶದ ಕಡೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ತಪ್ಪಲ್ಲ, ಇಲಾಖೆ ಕೇಳುವುದು ಅದನ್ನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕಂಪನಿಯವರು ನಿಮಗೆ ಭರವಸೆ ಕೊಡುತ್ತಾರಾ? ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸಿನಿಂದ ಕಲಿತರೆ, ಕನಿಷ್ಠ ಇಷ್ಟು % ಫಲಿತಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು? ಅಥವಾ ನಿಮಗೆ ಆ ಭರವಸೆ ಇದ್ಯಾ? ನಿಮಗೆ ಆ ಭರವಸೆಯಿದ್ದರೆ ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನೇ ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಕೆಲವು ಶಿಕ್ಷಕರು ಟ್ಯೂಷನ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ನಿಮಗೆ ಭರವಸೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಟ್ಯೂಷನ್‍ಗೆ ಬಂದರೆ ಕನಿಷ್ಟ ಇಷ್ಟು % ಬಂದೇ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಪೋಷಕರು ಟ್ಯೂಷನ್‍ಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದು. ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೇ ಆ ಟುಟೋರಿಯಲ್ ಮುಚ್ಚಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಅವರನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳೋಣ, 90 ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿದೆ, ನಮ್ಮ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಇಷ್ಟು % ಫಲಿತಾಂಶವಿತ್ತು, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಅದು ನಿಮ್ಮಿಂದಲೇ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತೇವೆ. ಫಲಿತಾಂಶ ಬಂದ ನಂತರ ನಾವು ನಿಮಗೆ ಬಡ್ಡಿ ಸಮೇತ ಕೊಡುತ್ತೇವೆಂದು? ಆಲೋಚಿಸಿ ನೋಡಿ. ಹಾಕಿದ ಹಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಲಾಭ ಹಾಕಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪಿಝಾ ಹಟ್ ಕಂಪನಿಯವರು, ಅವರು ಹೇಳಿದ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ತಡವಾಗಿ ನಿಮಗೆ ಪಿಝಾ ಡಿಲಿವರಿ ನೀಡಿದರೆ ಅದರ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ವಸ್ತುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ನೀಡುವ ಕಂಪನಿಯವರಿಗೂ ಇರಬೇಕಲ್ಲವೇ?

ನಾನು ಮೇಲಿನದ್ದೆಲ್ಲಾ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಪ್ರಮುಖವಾದ ಒಂದಿಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ನೀವುಗಳು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿ ನೋಡಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಶಾಲೆಯ ದಾಖಲಾತಿ ಇದೇ ರೀತಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಾ ಬಂದರೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮುಚ್ಚುವುದು ಖಚಿತ. ನಾನೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವರು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ಯಾವುದೆಂದರೇ, ಒಂದು ಮಗುವಿನ ಕಲಿಕೆಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಖರ್ಚೆಷ್ಟು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಖರ್ಚೆಷ್ಟು? ನಿಮಗೆ ಅಚ್ಚರಿಯಾಗಬಹುದು, ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳ ಖರ್ಚು, ಖಾಸಗಿಯವರದಕ್ಕಿಂತ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಾನು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲಾ ನೀವೇ ನಿಮ್ಮ ಶಾಲೆಯ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬರೆದುಕೊಂಡು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ. ಕಟ್ಟಡ ಖರ್ಚು (50ರಿಂದ60ಲಕ್ಷಗಳು), ವೇತನ (35ಸಾವಿರ*7ಜನರು=2ಲಕ್ಷದ ನಲ್ವತ್ತೈದು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಗಳು, ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 50-60, ಇದನ್ನೇ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ವೇತನ-10ಸಾವಿರ ಗರಿಷ್ಠ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 500-600 ಕನಿಷ್ಠ), ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಖರ್ಚು? ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಖರ್ಚು? ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಸರ್ಕಾರ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮಾತ್ರ ನಡೆಯಲಿ, ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುವ ಬಡವರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಖರ್ಚನ್ನು ಭರಿಸೋಣ ಎಂದರೆ? ಈಗಾಗಲೇ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಯ್ದೆ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಖರ್ಚನ್ನು ಸರ್ಕಾರವೇ ಭರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಕೇವಲ ಸಂಬಳ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಎಷ್ಟು ಬೇಕೋ ಅಷ್ಟು ಪಾಠ ಮಾಡಿ ಹೋಗುವ ಕಾಲ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವೆನ್ನುವಂತೆ, ಖಾಸಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವುದು, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಅಳಿವಿನಲ್ಲಿರುವುದು ಮತ್ತು ಇಂದೋ ನಾಳೆಯೋ ಬಾಗಿಲು ಹಾಕಬಹುದು ಎನ್ನುವುದು ಗೊತ್ತಿರುವ ವಿಷಯ.

ಮಕ್ಕಳ ದಾಖಲಾತಿಯ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸೋಣ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪೋಷಕರು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳತ್ತ ಏಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ? ಎಲ್ಲಾ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಇಲ್ಲ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಶುಲ್ಕವೂ ಹೆಚ್ಚು ಆದರೂ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಏಕೆ, ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯೇ ಉತ್ತಮ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ಬೇಕೆನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? ಅದನ್ನು ಗಂಬೀರವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಬೇಕಿದೆ. ಅದನ್ನು ನೀವು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ, ನನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಶಾಲೆ ಹೇಗಿರಬೇಕೆನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾನು ಈಗ ಹೇಳುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು,

1. ಭೌತಿಕ ಪರಿಸರ: ಯಾವುದೇ ಶಾಲೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಾಗ ಮೈ ರೋಮಾಂಚನವೆನಿಸಬೇಕು. ಅದೊಂದು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವೆನಿಸಬೇಕು. ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ನಾಯಕರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎನ್ನುವುದು ಕಾಣಬೇಕು. ನೀವು ಗಮನಿಸಿರಬಹುದು, ಕೆಲವೊಂದು ಹೋಟೆಲ್‍ಗಳು ಅಥವಾ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಾಕ್ಷಣ ಅದ್ಬುತವೆನಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊಡಗಿನ ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಾ ಸೀಟ್‍ಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟ ತಕ್ಷಣ ಅಲ್ಲಿನ ಆವರಣ, ಉದ್ಯಾನವನ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಬೇರೆ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ನೀವು ಇರುವುದು ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ನೀವು ನೋಡಿರುವ ನಗರ ನೀವು ಸುತ್ತಾಡಿರುವ ನಗರ ಆದರೆ ರಾಜಾಸೀಟು? ಬೇರೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಊರು ಹೇಗೋ ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ಶಾಲೆಯ ಆವರಣ, ಒಳಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅಥವಾ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಮಗುವಿಗೆ ಆನಂದವಾಗಬೇಕು, ಅವರ ಪೋಷಕರಿಗೆ ಉಲ್ಲಾಸವಿರಬೇಕು ಅಂಥವ ಪರಿಸರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೇನು ಹಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದ್ಯಾ? ಮೂರು ದಿವಸಗಳು ಪೋಷಕರು, ಹಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ನಿಂತರೆ ಸಾಕು. ಅದನ್ನು ಶಿಕ್ಷಕರು ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಊರಿನವರಿಗೆ ಶಾಲೆಗೆ ಏನು ಬೇಕೆನ್ನುವುದು ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಕು, ತಿಳಿಸಿದರೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲವೆನ್ನುವುದಿಲ್ಲ.

2. ಕಲಿಕೆಯ ಪರಿಸರ: ಸದಾ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಪಾಠ ಮಾಡುವುದು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೂ ಬೇಸರವಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕೂಡ. ಅವರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ರೌಂಡ್ ಟೇಬಲ್ (ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ), ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸೀಟಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿರಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕುಶಾಲನಗರದ ನಿಸರ್ಗಧಾಮದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಒಂದು ತರಗತಿಯವರು ಒಮ್ಮೆಗೆ 15-20 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕುಳಿತು (ವೃತ್ತಾಕಾರದಿಂದ) ಚರ್ಚಿಸುವುದು, ಕಲಿಯುವುದು. ಉತ್ತಮ ಆಮ್ಲಜನಕ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಔಷಧಿ ಗುಣಗಳಿರುವ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ, ಅದರ ನೆರಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಚಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದರು ಆಗಬಹುದು.

3. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಪರಿಸರ: ಇದು ಏನು ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ತಿಳಿದಿದೆ. ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು. ಶುದ್ದೀಕರಣ ಘಟಕವೇ ಇರಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ, ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿಯ ಶುಚಿತ್ವ, ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ, ಹಿತ್ತಾಳೆ/ತಾಮ್ರದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಇಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿ, ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯುವುದು ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸವೇ? ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ತಾವೇ ಬೆಳೆದು ತಿನ್ನುವ ತರಕಾರಿ. ಸರ್ಕಾರ ಬಿಸಿಯೂಟದಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ ಕೊಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶ? ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯಗೆ ಮೀರಿದ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮ ಅನ್ನವನ್ನು ನಾವೇ ಬೆಳೆದೆವು ಎನ್ನುವ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಜೊತೆಗೆ  ಸ್ವಾಭಿಮಾನವೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಶಾಲಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ದಿನಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ಬಾರಿಯಾದರೂ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿರಬೇಕು. ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದವರಿಗೂ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ವಾವ್ ಎನ್ನಿಸಬೇಕು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಖರ್ಚಿಲ್ಲದೇ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳು. ಮಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪವಿರಬೇಕು.

4. ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸರ: ಶಾಲೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದ ಹೂವಿನ ಗಿಡಗಳು, ಔóóಷಧಿ ಉದ್ಯಾನವನವಿರಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ, ಔಷಧಿ ವನದಲ್ಲಿ ಓಡಾಡಿದರೆ, ಆರೋಗ್ಯ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತರೆ ಸಾಕು. ದಿನ ನಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಾವುವಂತೆ ಔಷಧಿ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಉತ್ತಮ. ಊಟದ ಜೊತೆಗೆ ಪಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿಯೋ ಅಥವಾ ಚಟ್ನಿಗಾಗಿಯೋ ಬಳಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಒಂದಲಗ, ದೊಡ್ಡಪತ್ರೆ, ಪುದೀನಾ, ಮಿಂಟ್ ಪುದೀನಾ, ತುಳಸಿ, ಬಸಲೆ, ತೊಂಡೆಕಾಯಿ, ಇದೆಲ್ಲವೂ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತಲೆನೋವು, ಜ್ವರ, ಅಲರ್ಜಿ, ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಗಾಯಗಳನ್ನು ವಾಸಿಮಾಡಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಶಿಕ್ಷಣವೆಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ ಅದೇ ರೀತಿ ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಲಾ ಆವರಣ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವಂತಿರಬೇಕು. ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಖಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿನ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಿಂದ ಗುಣಪಡಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಜ್ಞಾನವೂ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಎಚ್ಚರವಹಿಸಬೇಕು.

5. ಶಾಲಾ ಕೊಠಡಿಗಳು: ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ಅನೇಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಚಿತ್ರಪಟಗಳ ಮೂಲಕ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಪೋಸ್ಟರ್‍ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಕಿದ್ದರೆ, ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೇಕಿರುವಂತಹುಗಳು. ಪ್ರಪಂಚ ಭೂಪಟ, ಭಾರತ ಭೂಪಟ, ಪಿರಿಯಾಡಿಕ್ ಟೇಬಲ್, ಸಸ್ಯಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿವರಣೆ (ವರ್ಗ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರುಗಳು), ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು, ವ್ಯಾಕರಣ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಾಹಿತಿ (ಕೇವಲ ಫೋಟೋ ಹಾಕುವುದಲ್ಲ). ಇವುಗಳು ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಸುಂದರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

6. ಗ್ರಂಥಾಲಯ: ಕಲಿಕೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತಹ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಅದನ್ನು ತರಗತಿ ಸಮಯದ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಂತರ, ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು 8ನೇ ಮತ್ತು 9ನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಓದಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು. ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನದ ಸಂಗತಿಗಳು, ಮನೆ ಮದ್ದು, ಆತ್ಮ ಸ್ಥೈರ್ಯ ತುಂಬುವ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು. ಓದುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರವೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು. ಹೊರಜಗತ್ತು ಕುಳಿತಿಂದಲೇ ಪರಿಚಯವಾಗಬೇಕು. ಓದು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಮಾಜಮುಖಿಯಾಗಿಸಬೇಕು. ತಾನು ಮಾತ್ರ ಓದಿ, ತಾನು ಅಂಕ ಗಳಿಸಿ ಪಾಸಾಗಿ, ಕೆಲಸ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಸಾಕೆನ್ನುವ ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ನಾನು ನನ್ನ ಸಮಾಜ, ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಒಂದಾಗಿ ಸಾಗೋಣವೆನ್ನುವುದನ್ನು ತುಂಬಬೇಕು.

7. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ: ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲಕ ಕಲಿತರೆ ಕಲಿಕೆಯ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತೀರಿ? ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗರಣೆ ಡಬ್ಬಿ ನೋಡಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತೀರಿ? ಅದನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬರೆಯುತ್ತೀರಿ? ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಕಲಿತು ಏನು ಮಾಡುತ್ತೀರಿ? ಅದನ್ನ ಪರಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತೀರಿ? ಮೊದಲು ಅದನ್ನೇ ತಾನೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದದ್ದು? ಮಾಸ್ಟರು ಪಾಠ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅದನ್ನು ಕಲಿತು/ಓದಿಯೋ/ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡೋ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಪಾಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಿರಿ ಅಲ್ವಾ? ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು? ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸಿನಿಂದಾದ ಬದಲಾವಣೆ ಏನು? ಮೈಸೂರು ಪಾಕ್ ತೋರಿಸಿ ಅದರ ಸಿಹಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ಇದೂ ಕೂಡ. ಅದು ಹೇಗಿದೆ ಅನ್ನೋದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಗೊತ್ತಾದರೆ ಸಾಕೇ? ಅದರ ರುಚಿ ನಾಲಗೆಗೆ ಗೊತ್ತಾಗೋದು ಬೇಡವೇ? ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ, ದುಬಾರಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಬೇಡ, ಒಂದು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ, ಅಲ್ಲಿ ನೀವು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುವ ಪಾಠವನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಮಾಡುವಂತಾಗಬೇಕು. ಅದನ್ನು ನೀವು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಲವಣಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಿಡಿದಾಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಣ್ಣದ ಕಿಡಿಗಳು/ಬೆಂಕಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಿದರೆ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ನೀವು ಸ್ವಲ್ಪ ಉಪ್ಪನ್ನು (ಸೋಡಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್) ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಿಡಿದು ನೋಡಿ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೋಳಿ ತಿನ್ನುವವರು ಅದರ ಲಿವರ್ ಅನ್ನು ಸುಟ್ಟು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಸುಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಣ್ಣದ ಕಿಡಿಗಳು ಹೊತ್ತುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ನೀವಾಗಿಯೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದಾಗ ನಿಮಗೆ ಅದರ ಹಿನ್ನಲೆ ಮತ್ತು ಕಾರಣಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ನಿಮಗೂ ಕುತೂಹಲ ಉಂಟಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ವಿಸ್ಮಯಗಳಿಗೆ ಕಣ್ತೆರೆಯುತ್ತೀರಿ. ಅದು ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗುವ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ.

ನೀವು ಕಲಿಯುವ ಶಾಲೆ, ನೀವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗುವ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಿರಬೇಕು. ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಹಳೆ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್, ಯಾವುದೋ ಆಯಸ್ಕಾಂತ, ಪೆನ್ಸಿಲ್ ಲೆಡ್, ಫ್ಯಾನ್ ಮೋಟಾರ್ ಯಾವುದು ಸಿಗುತ್ತದೆ ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಏನಾದರು ತಯಾರಿಸಬಹುದಾ ಯೊಚಿಸಬೇಕು. ಸದಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಮನೋವೃತ್ತಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿರಬೇಕು. ಶಿಕ್ಷಕರು ನಿಮ್ಮ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಕೇವಲ ಶಾಲೆಗೆ ಬರುವುದು ಪಾಠ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಂತರ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ಮರೆಯುವುದು ಅನ್ನೋದು ಶಿಕ್ಷಣ ಹೇಗೆ ಆಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯ?

8. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಶಿಕ್ಷಣ: ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಈ ದಿನದ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲಭೂತ ಅವಶ್ಯಕ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಅದಿಲ್ಲದೆ ಜೀವನವೇ ಅಸಾಧ್ಯವೆನಿಸುವಷ್ಟು ಅದರ ಮೇಲೆ ನಾವು ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಸಿ ಪಾಠ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉಪಯೋಗಿಸುವಂತೆ ತಯಾರಿ ಮಾಡುವುದು ಉತ್ತಮ. ಹಸಿದವನಿಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು ಆದರೆ ಅನ್ನ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡುವುದು ಶಾಸ್ವತ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜ್ಞಾನವಿದೆ, ಅದರ ವಿವರಣೆ, ತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ. ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಾಗಲೀ, ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನಾಗಲಿ ತಿಳಿದಿರಲೇಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಮೊಬೈಲ್, ಟಿವಿ, ಫ್ಯಾನ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದೇವೆ, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಯೂಸರ್ ಮಾನ್ಯುಲ್ ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಏನೆನೋ ಬರೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಅದನ್ನು ಒಮ್ಮೆಯೂ ಓದುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗಿದ್ದೂ ನಮಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅದು ನಾವು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬರುವುದರಿವಂದ. ಓದುವುದಕ್ಕೆ ಬರದೇ ಇರುವವರು ಕೂಡ ಮೊಬೈಲ್ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಅಲ್ವಾ? ಹೇಗೆ? ಅಳವಡಿಕೆಯಿಂದ.

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವುದು, ಅದನ್ನು ಬಳಸಿ ಶಾಲೆಗೆ ಬೇಕಿರುವ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬೇಕಿರುವ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ವರ್ಕ್ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಒಂದು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಲಿಯುತ್ತಾ ಸಮಯ ಕಳೆದರೆ ಅದನ್ನು ಅನುಕರಣೆ ಅಥವಾ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಯಾವಾಗ? ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಸಾಗಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದ್ದಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯ ತುಂಬುವ ಭಾಷಣ ಕೇಳಿದಂತೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತಮ ಭಾಷಣಕಾರರ ಭಾಷಣವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ, ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟುತ್ತೇವೆ. ಕೆಲವು ಸಮಯದ ತನಕ ಖುಷಿ, ಹುಮ್ಮಸ್ಸು ಇರುತ್ತದೆ, ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಊಟ ಮಾಡಿ ಮಲಗಿದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲವೂ ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಳೆ ಬೆಳ್ಳಿಗ್ಗೆ ಅದೇ ಹಳೆ ಚಾಲಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಡೀಯೋ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದೆ ಅಲ್ವಾ? ಯಾರೋ ಮಾಡಿದ ವಿಡಿಯೋ ತೋರಿಸುವ ಬದಲು, ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮೊಬೈಲ್ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಮೇರಾವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ತಂದು ಅದರಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೇ ಶಾಲೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತು ವಿಡಿಯೋ ಮಾಡಲಿ, ಭಾಷಣಗಳು, ಕಲಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿ ಬೇರೆ ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ. ಕಲಿತ ಹಾಗೂ ಆಗುತ್ತದೆ, ಅಳವಡಿಕೆಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಮೇಲಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುವುದೇ ನನ್ನ ಕನಸಿನ ಮಾದರಿ ಶಾಲೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಶಿಕ್ಷಣವೆಂಬುದು ಕೇವಲ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲ, ಕಲಿಯುತ್ತಾ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬೆಳೆಯುವುದು, ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ನಲಿಯುವುದು ನಲಿಯುತ್ತಾ ಬದುಕುವುದು. ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ, ನಿಮಗೆ ಈ ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತು ತಕರಾರಿದ್ದರೇ ಅಥವಾ ಅಸಮಧಾನವಿದ್ದರೆ ನನ್ನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಚರ್ಚಿಸೋಣ, ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಗುರಿಯೊಂದೆ. ಉತ್ತಮ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣ. ಮಾರ್ಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಿದೆ.

04 June 2017

ವಿಶ್ವ ಪರಿಸರ ದಿನದ ದೊಂಬರಾಟ!!!

ನಾನು ಬೇಕೆಂದೆ ಪರಿಸರ ದಿನದ ದೊಂಬರಾಟವೆಂದು ಶಿರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದೇನೆ. ಜೂನ್ 5ರಂದು ವಿಶ್ವ ಪರಿಸರ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಸರ್ಕಾರಿ, ಖಾಸಗಿ, ಅಂತಾ ಬೇಧ ಭಾವವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರೂ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಚರಿಸುವಾಗ ನಿಮಗೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ದೃಶ್ಯಗಳು ಎರಡೋ ಮೂರೋ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಒಂದಿಷ್ಟು ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಒಂದು ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನ, ಮೂರನೆಯದು ಒಂದು ಜಾಥಾ, ಒಂದಿಷ್ಟು ಸ್ಲೋಗನ್‍ಗಳು. ಮತ್ತೆ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುದ್ಧಿ. ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೇನೂ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ ನನಗೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಮೀರಿದರೆ ಒಂದು ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆಸಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೇನು? ಮಾಡಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಪರಿಸರ ನಾಶವಾಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ಉಳಿಸೋದು ಬೇಡವೇ?

ಪರಿಸರ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನನ್ನ ನೇರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ನೀವು, ಸರ್ಕಾರ ಸೇರಿ ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ, ಅವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಏನಾದವು? ಜೂನ್ 5ರಂದು 1 ಲಕ್ಷ, 5 ಲಕ್ಷ, ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೀರಲ್ಲಾ, ಅವುಗಳು ಬೆಳೆದು ಮರವಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಯಾಕೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ? ಗಿಡ ನೆಡುವಾಗಲೇ ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತು, ಎಲ್ಲವೂ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು, ಯಾಕೆಂದರೆ, ಸಸಿ ನೆಟ್ಟ ಮೇಲೆ, ಅದರ ಪೋಷಣೆ ನೀವು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ನೀರು, ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಪರಿಸರ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ನೆಡುವ ಗಿಡಗಳು ಅಷ್ಟೆ. 

ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ, ನಿಮ್ಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪರಿಸರವೆಂದರೇನು? ಪರಿಸರವೆಂದರೆ, ಕೇವಲ ಮರಗಳು ಮಾತ್ರವೇ? ಗಿಡ ನೆಡುವುದು ಮಾತ್ರವೇ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯೇ? ಪರಿಸರ, ಪ್ರಕೃತಿ, ನಿಸರ್ಗ ಅದನ್ನು ಇಷ್ಟು ಸರಳಿಕರಿಸಿದರೆ ಹೇಗೆ? ಪರಿಸರ ದಿನದಂದು ಗಿಡ ನೆಡುವುದು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೇನೂ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರ, ಅದಕ್ಕೆಂದೆ ಇರುವ ಇಲಾಖೆಗಳು (ಪರಿಸರ ಇಲಾಖೆ, ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ), ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ಎನ್‍ಜಿಓಗಳು ಸಹಾ ಇದನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತಿರುವ ಸೀಡ್ ಬಾಲ್, ಅಂದರೆ ಬೀಜದ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಕಾಡಿಗೆ ಎಸೆಯುವುದು. ಇದು ಬಹಳ ಬಾಲಿಷವೆನಿಸುತ್ತದೆ ನನಗೆ. ಒಂದು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಬೇಧ ಯಾವುದು, ಯಾವ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಅದು ಬೇಕು, ಬೇಡ, ಎನ್ನುವ ಅಂದಾಜಿಲ್ಲದೆ, ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಸೀಡ್ ಬಾಲ್ ಎಸೆದು ಬಂದರೆ ಏನಾಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪರಿಸರಕ್ಕೂ, ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವಿರುತ್ತದೆ (ಕೆಪಾಸಿಟಿ). ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಾತಿಯ ಮರ ಗಿಡಗಳು ತನ್ನದೇ ಆದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ನೀವು ದಿಡೀರನೇ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬೇರೆ ಜಾತಿಯ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಎಸೆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರ ಏನಾಗಬಹುದು? ಹೀಗೆ ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಡುತ್ತಾ ಹೋಗಿ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಬೆಳೆದು ಬಿಟ್ಟರೆ ನಾವು ಯಾವ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದು?

ಪರಿಸರವೆಂದರೆ, ಕೇವಲ ಮರಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಹುಳ್ಳು ಕೂಡ ಪರಿಸರದ ಪಾಲುದಾರ. ಒಂದು ಎರೆಹುಳು, ಒಂದು ಚಿಟ್ಟೆ, ಒಂದು ಕೀಟ, ಒಂದು ಕಪ್ಪೆ, ಹಾವು, ಹಲ್ಲಿ, ಹಕ್ಕಿ, ಹದ್ದು ಹೀಗೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ, ಕಾಣದ ಎಲ್ಲವೂ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿವೆ. ನಾವು ಕೇವಲ ಮರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಮಾರಕವಾಗಬಹುದು. ಪರಿಸರ ತನ್ನಿಂದ ತಾನು ಬೆಳೆಯುವ, ಬೆಳೆಸುವ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಮೂಗಿನ ನೇರಕ್ಕೆ ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದನ್ನೇ ಅಥವಾ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದನ್ನೆ ಸತ್ಯವೆಂದು ನಂಬಿ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೋಚಿದ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದು ಸರಿಯಿಲ್ಲ. ಪರಿಸರ ದಿನದಂದು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಿದೆ. ಪರಿಸರವೆಂದರೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರುತ್ತದೆ, ನೀರು, ನೆಲ, ಗಾಳಿ, ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳು ಕೂಡ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ, ನಾವುಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಬಿಡಿ ಬಿಡಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾ, ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದೇವೆ. 

ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಷಯ, ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ. ಹೌದು, ತಾಪಮಾನ ಏರಿದೆ, ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳೋಣ. ಉಷ್ಣಾಂಶ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ, ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ, ಕೆಲವು ಕಡೆ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಏರು ಪೇರಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು? ಕೇವಲ ಕಾಡು ನಾಶ ಮಾತ್ರವೇ? ಅಥವಾ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ತಕ್ಷಣ ಸರಿಹೋಗುವುದೆ? ನಮ್ಮ ಜೀವನ ಶೈಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗಿದೆ. ಮಾಲಿನ್ಯ ಮಿತಿ ಮೀರಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ದುರಾಸೆಗೆ, ಕೆರೆಗಳು, ಭಾವಿಗಳು, ನದಿಗಳು ಕೊಳಚೆ ಗುಂಡಿಗಳಾಗಿವೆ. ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸೆಖೆಯಿಂದ ಇರಲಾರದೆ ಒದ್ದಾಡಿದರೆ, ಹೊರಗೆ ಬಂದರೆ ಬಿಸಿಲಿನ ದಗೆ, ಧೂಳು ಸಾಕಪ್ಪ ಎನಿಸಿಬಿಡುತ್ತೆ. ಮನೆಗೊಂದು ಕಾರು, ಎರಡೋ ಮೂರೋ ಬೈಕುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗತೊಡಗಿವೆ. ಮಳೆ ನೀರು ಬಿದ್ದರೂ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ನಿಂದಾಗಿ ಭೂಮಿ ಒಳಕ್ಕೆ ಹೋಗದ ರೀತಿ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಕನಿಷ್ಟ ಐದಾದರೂ ಪಿಎಚ್‍ಡಿ ಮಾಡಬಹುದು. 

ಜಾಗೃತಿಯ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬರೋಣ. ಜಾಗೃತಿ, ಅರಿವು, ತರಬೇತಿ ಯಾರಿಗೆ ಬೇಕೂ ಸ್ವಾಮಿ? ಯಾರು ದಡ್ಡರೂ ಹೇಳಿ? ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿದೆ, ಪರಿಸರದ ಮಹತ್ವ. ಆದರೂ ಬೇಜವಬ್ದಾರಿತನ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಆವರಿಸಿದೆ. ಉಢಾಫೆತನವೆಂದರೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಎಸಿ ರೂಮಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಬಡವರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸೋದು, ಪಿಜ್ಜಾ ತಿನ್ನುತ್ತಾ ಕೃಷಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡೋದು, ಇವಲ್ಲಾ ಹಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪರಿಸರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಮೂರನೆಯ ತರಗತಿ ಮಗು ಕೂಡ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಉದ್ದುದ್ದ ಬಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಪ್ರಬಂಧ ಬರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಕೆಯಿಲ್ಲ. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆದ ಮೇಲೆ, ಆವರಣವನ್ನೂ ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಿಸರ ದಿನಾಚರಣೆಗೆ ಎಷ್ಟೊಂದು ಬ್ಯಾನರ್‍ಗಳು, ಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ನೀರಿನ ಬಾಟಲಿಗಳು ವೆಚ್ಚವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಹೇಳಿ. 

ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಜೀವನದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿರಬೇಕು. ಒಂದು ದಿನ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಹೋಗೋಣವೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರೆ ಸಾಕು. ನೀರಿನ ಬಾಟಲಿಯನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಿರಿ. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ. ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಇರುವಾಗ ನೀರು, ಬೆಳಕು, ಗಾಳಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಡಿ. ಪೇಪರ್ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ. ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆ ಒಂದು ದಿನ ಮುದ್ರಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಆನ್‍ಲೈನ್‍ಗೆ ಹೋಗಿ. ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ ತೋರಿಕೆಯಲ್ಲರಿಬಾರದು, ಅಳವಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಅನುವರಿಸುವಂತಿರಬೇಕು, ಆಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗಬಾರದು. ಪರಿಸರ ದಿನ ದೊಂಬರಾಟವಾಗದೇ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಲಿ. 

15 May 2017

ಹರಟೆ ಹೊಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ವಿಷಯವೇಕೆ?

ನಮ್ಮನ್ನೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಹಳ ಕಾಡುವ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಜೀವನವೆಂದರೇನು? ಜೀವನದ ಉದ್ದೇಶವೇನು? ಯಾಕೆ ಬದುಕುತ್ತಾ ಇದ್ದೀವಿ? ಹೇಗೆ ಬದುಕಬೇಕು? ನಾನು ಬದುಕುತ್ತಿರುವುದು ಸರಿಯಾ? ಅವರು ಬದುಕುವುದು ಸರಿಯಾ? ಅಥವಾ ಇವರದ್ದೂ ಸರಿನಾ? ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ಜೀವನ ನಮಗೆ, ಅವರ ಜೀವನ ಅವರಿಗೆ ಎನಿಸಿದರೂ, ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇರೆಯವರ ಜೊತೆಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಎರಡು ಅಂಶ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು, ನನ್ನದೇನು ಜೀವನ, ಅವರದ್ದೂ ಜೀವನವೆಂದರೆ, ಹಾಗೆ ಇರಬೇಕು ಅಂತಾ. ಎರಡನೆಯದು, ಥೂ ಜೀವನ ಇಷ್ಟೇನಾ? ಕೇವಲ ಕಾರು, ಬೈಕು, ಮನೆ, ಸೈಟು, ದುಡ್ಡು, ಕುಡಿತ, ಮೋಜು ಮಸ್ತಿ? ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯ ಮುಖ್ಯ, ಆ ತರ ಬದುಕೋದಾ, ಛೇ ಛೇ ಅನಿಸುತ್ತೆ. ಇದೆರಡು ದ್ವಂಧ್ವದೊಳಗೆ ನನ್ನಂತ ಜೀವಿಗಳು ಒದ್ದಾಡಿದರೆ, ಅನೇಕರಿಗೆ ಇದೊಂದು ವಿಷಯವೇ ಅಲ್ಲಾ? ಅಥವಾ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏಳುವುದೇ ಇಲ್ಲಾ, ಎದ್ದರೂ ಅದು ಮಬ್ಬು ಬೆಳಕಿನ ಬಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. 

ಅದೇನೆ ಇರಲಿ ಈಗ ಬರಯುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚಿನ ನನ್ನ ಜೀವನದ ಆಗು ಹೋಗುಗಳ ಕುರಿತು. ಮೊನ್ನೆಯಿಂದ ಖುಷ್ವಂತ್ ಸಿಂಗ್‍ರವರ ಡೆತ್ @ಮೈ ಡೋರ್‍ಸ್ಟೆಪ್ ಪುಸ್ತಕ ಓದುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅಲ್ಲಿನ ನವಿರಾದ ಹಾಸ್ಯ ನನ್ನನ್ನು ಅನೇಕ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಹಚ್ಚಿದೆ. ನಾನು ಬಹಳ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದವನು. ಆಗಿದ್ದವನೂ ಎಂದರೇ? ಈಗ ಏನಾಗಿದ್ದೀಯಾ? ನನಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ಜೀವನ ಕ್ರಮ, ನನ್ನ ಚಿಂತನೆಗಳು, ಆಲೋಚನೆಗಳು, ನನ್ನನ್ನು ಹಾಸ್ಯದಿಂದ, ನಗುವಿನಿಂದ ತುಂಬಾ ದೂರ ತಲ್ಲಿವೆ. ಆದರ್ಶಗಳು, ಭೌದ್ಧಿಕ ತತ್ವಗಳು, ಅದು ಇದು, ಮಣ್ಣು ಮಸಿಯೆಂದು ನಿಜವಾದ ನಗುವನ್ನು ಸವಿಯಲಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದೇನೆ. ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಕೊಂಕು ಹುಡುಕುವಂತೆ, ಆಕಾಶವೇ ಕಳಚಿದಂತೆ ವರ್ತಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವೆನ್ನುವಷ್ಟೂ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪೋಸ್ಟ್‍ಗಳು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು, ಒಳ್ಳೆಯವನಂತೆ ಬರೆದಿದ್ದೇನೆ. ಮಾತು ತೆಗೆದರೆ, ಜೀವನದ ಆದರ್ಶ, ಉದ್ದೇಶಗಳು, ಸಹಾಯ ಮನೋಧರ್ಮ, ಸೇವೆ, ಬದಲಾವಣೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಅಲ್ಲೊಂದು, ನಗು, ಖುಷಿ, ಸಂತೋಷ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. 

ಮುನ್ನುಡಿ ಅತಿಯಾಯಿತು. ನನ್ನದು ಯಾವಾಗಲೂ ಇದೇ ಸಮಸ್ಯೆ. ವಿಷಯಕ್ಕಿಂತ ಮುನ್ನುಡಿ ಹೆಚ್ಚು. ಅದನ್ನೇ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾ ಹೋಗಿದ್ದೇನೆ. ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪಿಯುಸಿ ಗೆಳೆಯ ಶಂಕರ ಮಗಳ ನಾಮಕರಣಕ್ಕೆಂದು ಕುಶಾಲನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನಾ 2007ರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ನಾವೆಲ್ಲಾ ಸೇರಿದ್ದವು, ಸೇರಿದ್ದೆವು ಎಂದರೇ, ಅದಾದ ನಂತರವೂ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಸೇರಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೇ, ಈ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಜೀವನ ಶೈಲಿ, ಜೀವನದ ಪಾಠ ಅಥವಾ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ವಿವರಣೆಗಳು ಅದೆಷ್ಟು ಬದಲಾಗಿದ್ದಾವೆಂದು ಅಚ್ಚರಿಯಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನೂ ದೂರುತ್ತಿಲ್ಲ, ಯಾರ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಮತ್ತೂ ಬಳಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಕೇವಲ 35 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ದಾಟುವ ವೇಳೆಗೆ ಜೀವನದ ಸಾರವೇ ಆರಿಹೋಗಿದೆ, ಉತ್ಸಾಹವೇ ನಲುಗಿದೆ ಎನಿಸಿತು. ಇದು ನನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. 

ಮನಸ್ಸು ನಿರಂತರ ಲವಲವಿಕೆಯಿಂದ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತಿಗೂ, ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಂಧವಿರಬಾರದೆಂಬುದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ಅಂದರೇ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಏನು ನಡೆದರೂ ನಾವು ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬೇಡವೆಂಬುದೋ? ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೆಂದರೇನು? ಕೆಡಿಸಿದರು ಎಂದರೇನು? ಕೆಟ್ಟಿದೆ ಎಂದರೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಮಾದರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅರ್ಹವಲ್ಲ, ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ಕಾರು ಕೆಟ್ಟಿದೆ, ಉಪಯೋಗಿಸುವುಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೌದಾದರೇ, ನಾವು ಹೊರಗಿನ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ನಿಮ್ಮ ತಲೆಯನ್ನು, ಅಥವಾ ಒಳಗಿರುವ ಮೆದುಳನ್ನು ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ಬುದ್ದಿಯನ್ನು ನಾವು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ನಮ್ಮ ತಲೆಯೊಳಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ ಎನ್ನುವ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದೇವೆ. ಮುಳುಗಿರುವುದರಿಂದ ತಲೆಯೊಳಗಿರುವ ಬುದ್ದಿ ನೀರು ಕುಡಿದು ನಿಗರಿಹೋಗಿದೆ, ನಿಗರಿಹೋಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಸತ್ತು ಹೋಗಿದೆ. ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯ ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಅವನ ದೇಹ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ. 

ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಬದುಕಿದ್ದಾರೆ ಹೊರತು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ. ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಸತ್ತು ಅಥವಾ ಕೋಮಾ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮ ಮೊನ್ನೆಯ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದು ಅದೇ. ಸೇರಿದ್ದವರು ಆರೆಂಟು ಜನರು, ಯಾಕೆ ಸೇರಿದ್ದೀವಿ? ಏನು ಮಾತನಾಡಿದ್ದೇವೆ? ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದರ ಅರಿವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅರಿವಿಲ್ಲವೆಂದರೇ, ಕುಡಿದು ಟೈಟಾಗಿ ಅಂತಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಗಾಂಜಾ, ಡ್ರಗ್ ಹಾಕಿದ್ದೀವಿ ಎಂದಲ್ಲ. ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ ಮತ್ತಾವುದೋ ತಲೆಯೊಳಗೆ ಕೊರೆಯುತ್ತಿರುವುದು. ಇಲ್ಲಿದ್ದೂ ಇಲ್ಲದ ಹಾಗೆ ಇರುವುದು. 

ಹೌದು, ಅದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೇನು, ಭಾನುವಾರ ಆದಮೇಲೆ ನಾಳೆ ಸೋಮವಾರ ಆಫೀಸಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಂಡತಿಯೊಬ್ಬಳೇ ಇದ್ದಾಳೆ. ಮಕ್ಕಳ ಶಾಲೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ದಿನಗಳು ಬಂದಿವೆ. ನಾಳಿದ್ದು ಚೀಟಿ ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಕಾರ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಆಗಿಲ್ಲ. ಮಳೆ ಬಿದ್ದಿದೆ. ವಾಪಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು ತಲುಪಬೇಕು, ಲೇಟಾದರೆ? ನಾಮಕರಣಕ್ಕೂ ಬರಬೇಕಿತ್ತಾ? ಬಂದಿದ್ದು ಆಯ್ತು. ಈಗ ಏನು ಮಾಡುವುದು? ಎರಟು ಸೌಟು ಮಾಂಸಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ದೂರದಿಂದ ಬರಬೇಕಿತ್ತಾ? ಇಲ್ಲಾ ಇಲ್ಲಾ ಸ್ನೇಹ ಮುಖ್ಯ. ಒಬ್ಬರು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಮರ್ಯಾದೆ ಕೊಟ್ಟು ಬರಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ, ನಮಗೆ ಇನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಏನ್, ಗುರೂ ಇನ್ನೂ ಎಷ್ಟು ವರ್ಷ ಬೇರೆಯವರು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಿ ಅಂತಾ ಕೇಳೋದು? ಒಂದು ಬಸ್ ಚಾರ್ಜ್‍ಗೆ, ಒಂದು ಕಾಫೀ ಟೀ ಗೆ ನೀನು ಬಿಲ್ ಕೊಡು ನೀನು ಕೊಡು ಎನ್ನುವದಾ? ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷದ ಗೆಳೆತನ, ಹತ್ತಾರ ವರ್ಷದಿಂದ ದುಡಿತಾ ಇದ್ದೀವಿ, ಒಂದು ದಿನ ನಾಲ್ಕು ಜನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೋಟೆಲ್, ಒಂದು ಬಾಟಲಿ ವಿಸ್ಕಿ, ಒಂದೆರಡು ಪ್ಲೇಟ್ ಚಿಕನ್, ಮಟನ್, ಒಂದು ಪ್ಯಾಕ್ ಸಿಗರೇಟು, ಇಷ್ಟೂ ಕೋಡೋಕೆ ಆಗಲ್ವಾ? ದುಡ್ಡಿಲ್ಲವಾ? ಇದೆ, ಆದರೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಯಾಕೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡಬೇಕು. ಇಲ್ಲ ದುಡ್ಡು ಇಲ್ಲ, ದುಡಿಮೆ ಕಮ್ಮಿ. ತುಂಬಾ ಕಮಿಟ್‍ಮೆಂಟ್ಸ್. ಬರೋ ಸಂಬಳ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಸಾಲುತ್ತಿಲ್ಲ. ಎಷ್ಟು ದುಡಿದರೂ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಿಲ್ಲುತ್ತಿಲ್ಲವೋ ಅಥವಾ ಸಾಲುತ್ತಿಲ್ಲವೋ ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. 

ಎಲ್ಲವೂ ಎಳೆ ಎಳೆಯಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳು. ಅಪ್ಪನಿಂದ 50 ರೂಪಾಯಿ ಕಡಿಮೆ ಬಂದರೆ, ಗೊಣಗುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳು, ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬೈಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ಕಡಿಮೆ ದುಡ್ಡು ಕೊಟ್ಟರೆ ಓದುವುದು ಹೇಗೆ? ಮಾರ್ಕ್ ತೆಗೆಯುವುದು ಹೇಗೆ? ಹಣಕ್ಕೂ ಅಂಕಕ್ಕೂ ಏನು ಸಂಬಂಧ? ಬಂದ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದುಶ್ಚಟವಿಲ್ಲದೆ ಹೊರಗಡೆ ಒಂದು ಟೀಯನ್ನು ಕುಡಿಯದೆ ಬೆಳೆಸಿದ ಅಪ್ಪನೆಲ್ಲಿ. ಕಂಠಪೂರ್ತಿ ಕುಡಿದು ಬಿದ್ದ ಮಗನೆಲ್ಲಿ? ಯಾರಿಗೂ ಕೈಚಾಚದ ಅಪ್ಪನೆಲ್ಲಿ, ಹೆಂಡಕ್ಕೆ, ಸಿಗರೇಟಿಗೆ, ಮೋಜಿಗೆ ಬೇರೆಯವರ ಮುಂದೆ ಸ್ವಂತಿಕೆ ಬಿಟ್ಟು ಗೋಗರೆಯುವ ಮಗನೆಲ್ಲಿ. ಮಾತು ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿತು, ನಾನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ್ದೆ. ತಪ್ಪಿದ್ದೆ! ಈಗ? ನೀವು ಹೇಳಬೇಕು.

ಲವಲವಿಕೆಯಿಂದ ದುರಂತದೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆನೆ. ಈ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿರುವ ಉದ್ದೇಶವೊಂದೆ. ನಾವು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವ ನಡುವೆ ಗೆಳೆಯ ವಿಜಿ ಹೇಳಿದ, ನೀನು ಬರೆಯುವುದನ್ನು ಯಾಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ, ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸೆಂದು. ಅವನೇನೂ ನನ್ನ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಓದುವುದಿಲ್ಲ ಬಿಡಿ. ಆದರೂ, ಆ ಮಾತು ನನಗೆ ಹಿಡಿಸಿತು. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ತುಂಬುವ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಓದುವುದು, ಬರೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ಕೇಳುವುದು ನಿಮ್ಮನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಜೀವಂತವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಓದುವುದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಸಂಗೀತ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಮ್ಮದಿಯತ್ತ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಖುಷಿಯಿಲ್ಲದೆ ಇರುವಾಗ ಹೊರಗಡೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರು ಯಾಕೆ ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ, ಯಾಕೆ ಸೇದುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಯಾಕೆ ಗಾಸಿಪ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಗಾಸಿಪ್ ಕೂಡ ಒಂದು ಚಟ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಬೇರೆಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡದೆ ಇದ್ದರೆ ನೆಮ್ಮದಿಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಅನೇಕಾ ಹಳ್ಳಿಗರು ಇದಕ್ಕೆ ದಾಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವ್ಯಸನಿಗಳು. ಕೆಲವರಿಗೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಮಾಡುವುದು, ಮನೆ ಹಾಳು ಮಾಡುವುದು ಚಟ, ಅವರು ಅದಕ್ಕೆ ವ್ಯಸನಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಇತಿಹಾಸವೆಲ್ಲ ಅದೊಂದೆ ಕಾರ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಆ ಕಾರ್ಯವೇ ಇತಿಹಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ನನ್ನ ಬರವನಿಗೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ, ಇದನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಓದಲಿ ಎಂದು ಬರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಬರೆಯುವುದು ನನ್ನ ಆತ್ಮ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ. ಬರವಣಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬರೆದು ಎಷ್ಟೋ ವರ್ಷದ ನಂತರ ತಿರುಗಿ ಓದಿದರೆ, ನಗು ಬರುತ್ತದೆ, ಅಳು ಬರುತ್ತದೆ, ಬೇಸರವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಥೂ ಅಸಹ್ಯವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅದೆಲ್ಲವೂ ನಡೆದದ್ದು, ಅದನ್ನು ಅಳಿಸಲಾಗದು. ಬರೆಯದೇ ಇದ್ದರೆ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಮಾಸಿ ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಆದಷ್ಟು ಬೆತ್ತಲಾಗಿರಬೇಕು. ನಾವು ನಮ್ಮನ್ನು ನಗ್ನವಾಗಿರಿಸಿದರೆ, ನಮ್ಮ ಬೆನ್ನು ನೋಡಿ ಅಯ್ಯೋ ಬೆತ್ತಲು ಎನ್ನುವವರು ಕಮ್ಮಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಲೇಖನ ಎಲ್ಲಿಂದ ಎಲ್ಲಿಗೋ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಗಾಬರಿಯಾಗಬೇಡಿ ಮತ್ತು ಓದುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಡಿ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯ ಬಂದರು ಅದು ನಿಮಗೆ ಹೊಸತೆಂಬುದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು. ಮತ್ತೆ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಆಲೋಚನಾ ಕ್ರಮವನ್ನು ಈ ಓದು ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ಕೈಬಿಡಿ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಾವು ಯಾವುದೇ ಬರಹವನ್ನೂ ಓದುವಾಗ, ಓದುವ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಠ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ. ಅದು ಇರಲೇ ಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ, ಇದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲೇಬೇಕೆಂಬ ಕಡ್ಡಾಯವಿಲ್ಲ. 

ಓದುವ ಕ್ರಮ ಯಾವುದು, ಅದಕ್ಕೊಂದು ಮೊದಲಿರಬೇಕು. ಉದ್ದೇಶವಿರಬೇಕು, ಕಂಟಿನ್ಯೂಟಿ ಇರಬೇಕು, ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರ ಇರಬೇಕು, ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬದ್ದವಾಗಿರಬೇಕು, ಅದಕ್ಕೊಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊನೆಯಿರಬೇಕು. ಇದೆಲ್ಲವೂ ಯಾಕಿರಬೇಕು? ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಖುಷಿಗಾಗಿ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನಾಯಕನೇ ಗೆಲ್ಲಬೇಕು, ನಾಯಕಿ ಸುಂದರಿಯಾಗಿರಲೇ ಬೇಕು. ಒಳ್ಳೆಯವರಿಗೆ ಕಷ್ಟ ಬಂದು ಕೊನೆಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದೇ ಗೆಲ್ಲಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರ ಹಾಗಿಲ್ಲ, ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ, ಆಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಗೆಲ್ಲಬೇಕೆಂಬ ಹಟ ನನಗಿಲ್ಲ. ನಾನು ಪ್ರಯಾಣದ ಗುರಿಗಿಂತ ಪ್ರಯಾಣದ ದಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವನು. ಇರಲಿ, ನಮ್ಮ ಪಿಯುಸಿ ಗೆಳೆಯರ ಕೂಟದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬರೋಣ. ನಾವು ಪಿಯುಸಿ ಓದಿದ್ದು 1998-2000 ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ, ಅದಾದ ನಂತರ ಆರೇಳು ವರ್ಷ ಪರಿಚಯವೇ ಇಲ್ಲದವರ ಹಾಗೆ ಬದುಕಿದ್ದೆವು. ಬದುಕುವ ಪ್ರಮೇಯವೊಂದಿತ್ತು, ಓದು, ಕೆಲಸ, ಸಂಪಾದನೆ ಹೀಗೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಓದು ಮುಗಿಸಿ, ಕೆಲವರು ಮದುವೆಯೂ ಆಗಿ ಅಥವಾ ಆಗುವ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಅರ್ಧ ಜನರು ಜೊತೆಯಾದವು. ಶುರುವಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಸಿಗುವುದು, ಸೇರುವುದು, ಮಾತುಕತೆ, ಚರ್ಚೆ, ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳ ಮೆಲುಕು ಹೀಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳು ಮಾಸುತ್ತ ಬಂದವು. ರಾತ್ರಿ ಹನ್ನೆರಡು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ವರೆಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಾಟ್ಸಪ್ ಚರ್ಚೆಗಳು, ಕಿತ್ತಾಟ, ತುಂಟತನ ಕ್ರಮೇಣ ನಿಂತೆ ಹೋದವು. ಏಳು ಗಂಟೆಗೆ ಸೇರೋಣವೆಂದರೆ ಐದು ಗಂಟೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದವರು ಈಗ ಹತ್ತು ಹನ್ನೊಂದಾದರೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಇರೋಣವೆನ್ನುವ ಮಂದಿ ಈಗ ಬೇಗ ಹೋಗೋಣ ಲೇಟ್ ಆಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೊರಟೆವು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದು ಏಕೆ? ಹೇಗೆ? ಇದರ ಸಾಧಕ ಬಾಧಕಗಳೇನು? ಇದು ಕೇವಲ ನಮ್ಮ ಅಂದರೇ ಪಿಯುಸಿ ಗೆಳೆಯೊರೊಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ? ಬೇರೆ ಕಡೆ ಹೀಗಿಲ್ಲವೇ? ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ, ಜೀವನದ ಆಸಕ್ತಿ ಕುಂದುತಿದೆ. ಉತ್ಸಾಹ ಬತ್ತಿ ಹೋಗಿದೆ. ಯಾವುದನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಲು ಮನಸ್ಸು ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪ ದುಡ್ಡು ಮಾಡಬೇಕು ಎನಿಸುತ್ತಿದೆ ಆದರೇ ಅದೂ ಕೈಗೂಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ದುಡ್ಡು ಮಾಡಬೇಕೋ? ಉಳಿಸಬೇಕೋ? ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.

ಜೀವನವೇ ಹೀಗೆ, ಮೊದಲ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನವಿದ್ದ ಉತ್ಸಾಹ ಸಾಯುತ್ತ ಬರುತ್ತದೆ. ಜೀವನದ ಉಲ್ಲಾಸಕ್ಕೆ ಉತ್ಸಾಹಕ್ಕೆ ನಿರಂತರ ನೀರು ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕುತ್ತಿರಬೇಕು. ಅನೇಕಾ ಕನಸುಗಳು ಕನಸುಗಳಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುವುದು ನಾವು ಅವುಗಳನ್ನು ಮರೆಯುವುದಕ್ಕೆ. ಕನಸುಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರಬೇಕು, ಆ ಕನಸುಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಕನಸುಗಳು ಎಚ್ಚರಿಸುವಂತ ಕನಸುಗಳಾಗಿರಬೇಕು. ಗೊರಕೆ ಹೊಡೆದು ಮಲಗಿಸುವಂತವಾಗಬಾರದು. ಗೆಳೆತನವೂ ಅಷ್ಟೆ ಬೆಳೆಸಿ, ಪೋಷಿಸಿ, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವಂತಿರಬೇಕು. ಕಾಟಾಚಾರದ ಗೆಳೆತನ ಸೂಳೆಗಾರಿಕೆಗಿಂತ ಕೀಳೆಂಬುದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲೇಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ ಆದರೇ ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದೆಂಬ ನೈತಿಕತೆ ಇರಬೇಕು. ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸಿಗುತ್ತೇನೆ, ಇವರಿಂದ ನನಗೇನು? ಎನ್ನುವ ಅಹಂ ಇರಬಾರದು. ನಂಬಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಗೆಳೆತನ ಹಾದರಕ್ಕೂ ಸಮವಿಲ್ಲ. ಅದು ಗೆಳೆತನವೇ ಅಲ್ಲವೆಂಬುದು ನನ್ನ ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರ. ಹೂವಿನೊಂದಿಗೆ ನಾರು ಸೇರುವಂತೆಯೇ ಗೆಳೆತನ, ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಗೆಳೆಯನ ಹೆಸರಿಂದ ನಮಗೆ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ. ನಾವು ಯಾರ ಸ್ನೇಹಿತರು ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರು ಯಾರು ಎನ್ನುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ಸಮಾಜ ನಮ್ಮನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ಸಾವಿರ ಸ್ನೇಹಿತರಿರಬಹುದು, ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬರುವ ಆಗುವ ಗೆಳೆಯರು ಕೆಲವೇ ಕೆಲವರು. ಸಂಸಾರ, ಕೆಲಸ, ಸಂಪಾದನೆ ಅದೂ ಇದು ಎಂದು ಸಬೂಬು ಹೇಳಿ ಆ ಗೆಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. 

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಂತಹ ಸಣ್ಣ ವಿಷಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬರೆಯಬೇಕೇ? ಎನಿಸುವುದುಂಟು. ಬರೆಯುವುದಿರಲಿ ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಚರ್ಚಿಸಬೇಕಾ ಎನಿಸಿದರು ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಜೀವನವೇ ಹಾಗೆ ಯಾವುದನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು? ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡಬೇಕು? ಯಾವುದನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಬೇಕು? ಯಾರೊಂದಿಗಿರಬೇಕು? ಬೇಡ? ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೆಣೆಸಾಡುತಿರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ, ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸು ಬಹಳ ಗಂಬೀರ ವಿಷಯವನ್ನು ತಾತ್ಸಾರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೋ ದೇಶದ ಯಾವುದೋ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಡತನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಯ್ಯೋ ಎನ್ನುವ ಬಾಯಿ, ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ತೆವುಳುತ್ತ ಬರುವ ಬಿಕ್ಷುಕನಿಗೆ ಬೈಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಎಂದೋ ನಾನು ಮಾಡಿರುವ ಸಹಾಯವನ್ನು ಸದಾ ನೆನೆಯಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇರೆಯವರು ನನಗೆ ಮಾಡಿದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮರೆತು, ಅದೇನು ಮಹಾ ಸಹಾಯವೆನ್ನುತ್ತದೆ. ಬಂದ ಹಾದಿ ಮರೆತುಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳಾಗಿರಲಿ, ಸುಖದ ದಿನಗಳಾಗಿರಲಿ. ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೆ. ಯಾವುದೂ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲವೂ ಶಾಶ್ವತವೆಂಬಂತೆ ಯುದ್ದಕ್ಕಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 

ಈ ವಾದ, ವಿವಾದ, ಘರ್ಷಣೆ, ಗಲಾಟೆ ಎಲ್ಲವೂ ಯಾವುದಕ್ಕೆ? ಏನನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ? ಏನನ್ನು ಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ? ವಿದ್ಯಾವಂತ, ಅವಿದ್ಯಾವಂತ, ಹಳ್ಳಿಗ, ನಗರದವ, ಬಡವ, ಬಲ್ಲಿಗ ಎಲ್ಲರಿಗು ಅರಿತಿರುವ ಸತ್ಯವೊಂದಿದೆ. ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ನಂಬುತ್ತಾರೆ, ನಂಬಿ ಬದುಕನ್ನು ಸವೆಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೆಂದರೆ, ನಾವು ಇರುವುದು ನಾಲ್ಕು ದಿವಸ ಮಾತ್ರ. ನಮ್ಮ ಸೇವೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಲೆಬೇಕು. ಹೋಗುವ ಮುನ್ನಾ ಯಾಕೀ ಕಿತ್ತಾಟ, ಚೀರಾಟ? ಹೊಡೆದಾಟ? ಬಡಿದಾಟ? ಇದು ವೈರಾಗ್ಯದ ಮಾತಲ್ಲ. ಅನಿವಾರ್ಯದ ಮಾತು. ಈ ದೇಶದ ಪ್ರಜೆ ಬೇರೆ ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಕಿಡಿ ಕಾರುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಯವ ಇಲ್ಲಿನ ಬಗ್ಗೆ. ಒಂದು ಜಾತಿಯವ ಮತ್ತೊಂದು ಜಾತಿಯವನ ಮೇಲೆ ಎರಗಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಜಾತಿಯವ ಇವನ ಮೇಲೆ. ಭಾಷೆಯೂ ಅಷ್ಟೆ, ಧರ್ಮವೂ ಅಷ್ಟೆ. ಮನಸ್ಸು ಎರಡೇ ಎರಡು ನಿಮಿಷದ ಶಾಂತಿಗೆ, ನೆಮ್ಮದಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕುಡಿದಾದರೂ ಸರಿ, ಸೇದಿಯಾದರೂ ಸರಿ, ನನಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಕೊಡಿಸು ಎಂದು ಗೋಗರೆಯುತ್ತದೆ. 

ಮಾತು ಎಲ್ಲಿಂದ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಗೋ ಹೋಗಿ ಬಂತು. ಇರಲಿ, ಮನಸ್ಸು ಅಷ್ಟೆ ಗೊಂದಲದ ಗೂಡಾಗಿದೆ. ತಲೆಯೊಳಗೆ ನೂರೆಂಟು ಹುಳುಗಳಿವೆ. ಆ ಹುಳುಗಳು ಹೇಗೆ ಬಂದೋ, ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೊ? ಯಾಕೆ ಬಂದೋ? ಒಂದೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳು ಹುಳುವಾ? ನೊಣವಾ? ರೆಕ್ಕೆ ಇರುವುದಾ? ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಪದವೊಂದೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಯಾಕೋ ಬೇಜಾರು, ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಸುಸ್ತಾಗುತ್ತಿದೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ಯಾಕೊ? ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬೇಕಿದ್ದ ನಿರಾಳತೆ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿವೆ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ, ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ ಸಂಯಮವಿಲ್ಲ. ಆ ಉತ್ತರಗಳು ನಮಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಕೊಟ್ಟರೆ ಉತ್ತರವೆನಿಸುತ್ತವೆ, ಇಲ್ಲದೇ ಹೋದರೆ ಅವುಗಳು ಉತ್ತರವೇ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಅನಿಸೋದಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ಮುಗಿಯಿತು ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪವುದೇ ಇಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮುದವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪವುದು. ಈಗ ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಅಷ್ಟೆ ಈ ಮಾತುಗಳು ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ನಿಮಗೆ ಇದು ಮುದ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೋ ನ್ಯೂನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಹುಡುಕತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಅದೇನೆ ಇರಲಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮುಂದಿನ ಬರವಣಿಗೆ ಸೋಲಿನ ಸರಮಾಳೆಯನ್ನು ಓದಲು ರೆಡಿ ಇರಿ.
ನಿಮ್ಮವ, ಹರೀಶ್ ಬಾನುಗೊಂದಿ, 15/05/2017

05 January 2017

ಕಳೆದು ಹೋದ ದಿನಗಳು, ಸಹಕರಿಸಿದವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು: ಕಲಿತ ಪಾಠಗಳು, ಬಿಡದ ದುಶ್ಚಟಗಳು!!!


ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಮೂರನೆಯ ದಿನ ಕುಳಿತು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ದಿನಗಳ ಮೆಲುಕು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇದನ್ನು ಕಳೆದ ವಾರವೇ ಮಾಡಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಧನ್ಯವಾದಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಬರವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಇದ್ದರೆ ಮತ್ತೆ ಓದಿದಾಗ ಆನಂದವೇ ಬೇರೆ. ನನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬರವಣಿಗೆಗಳು ನನ್ನ ಓದುಗರಿಗೆಂದು ನಾನು ಬರೆದರೂ, ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚೂ ಓದಿ ಸಂತಸಗೊಂಡಿರುವವನು ಮಾತ್ರ ನಾನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೂ ಇದೆ, ಯಾಕೆಂದರೇ ನಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ನಾವು ಪ್ರೀತಿಸುವಷ್ಟು ಬೇರೆಯವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಳೆದು ಹೋದ ಪುಟಗಳ ತಿರುಚಿ ನೋಡಿದಾಗ 2016 ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಆರಂಭವಾದರೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇಸರವಾಗಿಯೇ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಸಿಹಿ ಕಹಿ ನೋವು ನಲಿವು ಬೆರೆತ ವರ್ಷವೆಂದರೂ ಸರಿಯೇ. ನನ್ನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ಸು, ಹೆಸರು ಬಂತು. ಆದರೇ ಹಣಕಾಸಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಏನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಸತ್ಯ. ಆದರೆ ಬೇರೆ ಕಡೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಒದ್ದಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ನನಗೆ ಇಷ್ಟವೆನಿಸಿದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ತೃಪ್ತಿಯಿದೆ, ನನಗಾಗಿ ನಾನು ಸಮಯ ಕಳೆದ ನೆಮ್ಮದಿಯಿದೆ, ಸುತ್ತಾಡಿದ ರೊಮಾಂಚನವಿದೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಕಾರಣ, ನನ್ನ ಲ್ಯಾಂಡ್‍ಮಾರ್ಕ್ ಶಿಕ್ಷಣ. ಸಂಸಾರ, ಮನೆ, ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ಎಂದು ಬಂದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಧಾನ, ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇಸರವೂ ಆಗಿದೆ ನನ್ನಿಂದ ಅವರಿಗೆ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ, ನನ್ನ ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳೆಯರಿಗೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೋವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಅವರ ನೋವಿಗೆ, ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಆಗದೇ ಹೋಗಿರುವುದು ನೋವಿನ ಸಂಗತಿ, ಕ್ಷಮೆ ಇರಲಿ. ಅದೇಲ್ಲವನ್ನು ತಿಂಗಳ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಮುಂದಿಡುತ್ತೇನೆ. ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮುಂದುವರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆಲ್ಲವೂ ಸಹಜ. ಮುಂದುವೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ನಿಂತ ನೀರಾಗಿಲ್ಲವೆಂಬುದೇ ನಿರಾಳ.

ಜನೆವರಿ ಶುರುವಾಗಿದ್ದು, ಇಂಡಿಯನ್ ಆಯಿಲ್ ಕಂಪನಿಯವರು ನೀಡಿದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ. ಅದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಿದ್ದು ಸುನಿಲ್ ಕೆಜಿ. ಇದರ ಅಂಗವಾಗಿ ಸುನಿಲ್, ಸಾಯಿಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಬಿನೋಯ್ ಕುಮಾರ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸೈಕಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಟು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಅರಕಲಗೂಡು, ಬಾನುಗೊಂದಿ ತಲುಪಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ, ಕುಶಾಲನಗರ, ಮೈಸೂರು ಮರಳಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ತಲುಪಿದರು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹಾಸನ, ಮೈಸೂರು, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ 42 ಶಾಲೆಗಳು, ಹತ್ತಾರು ಸ್ತ್ರೀ ಶಕ್ತಿ ಸಂಘಗಳು, ರೈತ ಸಂಘಗಳು, ಯುವಕರನ್ನು ತಲುಪಿ, ಇಂಧನ ಉಳಿತಾಯ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸ್ ಬಳಕೆಯ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿದೆವು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರ್ಕಿನ ಉಮಾ ಸತೀಶ್, ಲೋಕೆಶ್ ಹೆಚ್.ಆರ್, ಗೊಬ್ಬಳ್ಳಿ ಮಂಜೇಗೌಡ, ಮಂಜೇಶ್ ಎಂವಿ, ನಾಗೇಶ್ ಮಾಸ್ಟರ್, ಸಂತೋಷ್ ಸಿಡಿ, ಅಶೋಕ್ ಪೋಲಿಸ್, ಲೋಕೇಶ್ ಜಿ.ಆರ್. ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರ ಸಹಾಯ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಅನೇಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಂದಿತು, ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದ ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯ ಗಂಗೇಶ್, ಉದಯವಾಣಿಯ ಲಿಂಗರಾಜು, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಗರಾಜ ಶೆಟ್ಟಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಲ್ಯಾಂಡ್‍ಮಾರ್ಕಿನ ಎಸ್.ಇ.ಎಲ್.ಪಿ. ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಎಫ್.ಸಿ.ಆರ್.ಎ. ಮತ್ತು 35 ಎಸಿ ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದೆವು.

ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ, ಕೊಡಗಿನ ಅಭ್ಯತ್‍ಮಂಗಲ ಶಾಲೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಪೋಷಕರ ಜೊತೆಗೆ ಸಂವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸಿದೆನು. ಅದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬಾನುಗೊಂದಿ ಶಾಲೆಯ 61 ವರ್ಷದ ಹಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಿಸಲು ಹಲವಾರು ಹಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಹಿರಿಯರಾದ ಚನ್ನೇಗೌಡರ ಜೊತೆಗೆ ಕಳೆದ ಕ್ಷಣಗಳು ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ. 

ಮಾರ್ಚಿ ತಿಂಗಳು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದರು ತಪ್ಪಾಗದು. ನನ್ನೂರು ಬಾನುಗೊಂದಿಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 61 ವರ್ಷದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಲಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ನನ್ನ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದು ನಾನು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಮರೆಯದ ದಿನ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದ ನನ್ನೂರಿನ ಅನೇಕ ಹಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನಾನು ಚಿರಋಣಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಜನರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಬರೆದು ನಾನು ಅವರ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಲು ತಯಾರಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ 15-20 ಹಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸೇರಿ, 1500-2000 ಜನರಿಗೆ ಊಟೋಪಾಚಾರ, ಅದ್ದೂರಿ ವೇದಿಕೆ, ಎಲ್ಲಾ ಹಿರಿಯ ಗುರುಗಳಿಗೆ ಸನ್ಮಾನ, ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಅದ್ದೂರಿ ಮನರಂಜನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಯಾವುದೇ ರಾಜಕಾರಣಿಯ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲವೆಂದು ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮುದ್ರಿಸುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿ, ಯಾರು ಒಪ್ಪಿದರೂ ಬಿಟ್ಟರೂ ಅದೊಂದು ತಂಡದ, ಒಳ್ಳೆತನಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಗೆಲುವು. ಅದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳೆಯರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಟಿ-ಷರ್ಟ್ ಉಡುಗರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ನಮ್ಮ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾದ ಭೀಮಪ್ಪ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮನರಂಜಿಸಿದರು. ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತ ಕಿರಣ್ ಕುಮಾರ್ ಹಾಗೂ ಮಂಜೇಶ್ ನೆರವು ನೀಡಿದರು. ಇದು ನನಗೆ ಹಳ್ಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ನಂಬಿಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಅನುಭವವೆನ್ನಬಹುದು! ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ, ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅದೆಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಗೆ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆಂಬುದನ್ನು ಕಲಿಸಿತು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಯುವಕರು ಒಗ್ಗಟ್ಟಾಗಿ ನಿಂತರೆ ಯಾವುದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿಸಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದ ಕೆಲವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಉತ್ತಮ, ಚನ್ನೇಗೌಡರು, ಡಾ. ರಾಜಶೇಖರ್, ಪ್ರದೀಪ್ ಬಿ.ಆರ್., ಡಾ. ನಂಜೇಶ್, ಲಿಂಗರಾಜು, ಸುಪ್ರಿತ್, ದಶರಥ, ಬಿ.ಡಿ. ಮಂಜುನಾಥ್, ಧರ್ಮೇಗೌಡ, ಪ್ರಕಾಶ್, ಸಚಿನ್, ಅಕ್ಷಯ್, ಸಾಗರ್, ಚೇತನ್, ಅಭಿಷೇಕ್, ರಂಗನಾಥ್, ಯೋಗೇಶ್, ನಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾದ ಲೋಕೇಶ್ ಮಾಸ್ಟರ್, ಅಲೋಕ್, ಮನು, ಮಧು, ದರ್ಶನ್, ಮಂಜುನಾಥ್, ರಂಜಿತ್, ಪ್ರಮೋದ್, ಇನ್ನು ಹಲವಾರು ಗೆಳೆಯರ ಹೆಸರಿದೆ....ದುರಂತವೆಂದರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಂತರ ನಮ್ಮೂರ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಸಹಕಾರ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮುಂಚೆ ಹೇಗಿತ್ತೋ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಾಳಾಗಿದೆ, ಮಕ್ಕಳು ಚುರುಕುತನವಿದ್ದರೂ ಶಿಕ್ಷಕರ ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿತನ, ಕಿಡಿಗೇಡಿಗಳ ಸಣ್ಣತನ ಊರಿಗೊಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಮುಂಚುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. 

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಸಹಾಯದಿಂದ ನಮ್ಮ ಕಾವೇರಿ: ಜೀವ ನದಿಗಾಗಿ ನಾವು ನೀವು ಎಂಬ ಜಲ ದಿನದ ಅಂಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಂಗವಾಗಿ, ನಮ್ಮ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾದ ಸುನಿಲ್ ಕೆಜಿ, ಸಾಯಿಬಣ್ಣ, ಸುನಿಲ್ ಬಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಬೆಕ್ಕ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸಿ, ದೊಡ್ಡಮಗ್ಗೆ ಮೂಲಕ ಬಾನುಗೊಂದಿಗೆ ತಲುಪಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಸುಂಟಿಕೊಪ್ಪ ಸರ್ಕಾರಿ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿಸಿ, ಮಡಿಕೇರಿಯ ರೋಟರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸಿ ನಂತರ ತಲಕಾವೇರಿ ತಲುಪಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಜಲ ದಿನಾಚರಣೆ ಮಾಡಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಭಾಗಮಂಡಲ ಗ್ರಾ.ಪ. ಚೇರಂಬಾಣೆ ಗ್ರಾ.ಪ., ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸಿದರು. ಮಡಿಕೇರಿಯಿಂದ ಸಿದ್ದಾಪುರ ರೋಟರಿ ನಂತರ ಕುಶಾಲನಗರದ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್, ಹೆಬ್ಬಾಲೆ ಗ್ರಾ.ಪ. ಹುಣಸೂರು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಮೈಸೂರು ಕುಕ್ಕರಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ, ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್., ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ, ಮಹದೇವಪುರ, ಮಂಡ್ಯ, ಮದ್ದೂರು, ರಾಮನಗರ, ಬಿಡದಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಾವೇರಿ ಭವನವನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದ ಸುಂಟಿಕೊಪ್ಪ ಶಾಲೆಯ ಪ್ರೇಮ್ ಕುಮಾರ್, ರೋಟರಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಕೊಡಗು, ಸ್ನೇಹ ಟ್ರಸ್ಟ್‍ನ ಎಲ್ಲ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಯುನಿಸೆಫ್‍ನ ರಾಮಕೃಷ್ಣ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಇದು ಸುಮಾರು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಂದಿತು.

ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಎಫ್.ಆರ್.ಎಲ್.ಹೆಚ್.ಟಿ. ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗೆ ಒಪ್ಪಂದವಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ 11 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ 19 ಗ್ರಾಮಾರಣ್ಯ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ನಾವು ಅದರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು ಒಪ್ಪಂದ. ಅದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಾನು ಕೇವಲ ಶಿವಮೊಗ್ಗೆ (ಆಗುಂಬೆ), ರಾಯಚೂರು, ಬೀದರ್ (ಹುಮನಾಬಾದ್), ಹೊನ್ನಾವರ (ಕುಮಟಾ), ಬಳ್ಳಾರಿ (ಕೂಡ್ಲಿಗಿ)ಗೆ ಮಾತ್ರ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ. ಇನ್ನೂ ಉಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಈ ವರ್ಷ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು. ನನ್ನ ಸೋಮಾರಿತನದಿಂದಾಗಿ ಉಳಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಇದೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ, 21ನೇ ತಾರೀಖು ವಿಶ್ವ ಭೂ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದೆವು. ಇದರ ಅಂಗವಾಗಿ ಸುನಿಲ್ ಹಾಗೂ ಸಾಯಿಬಣ್ಣ, ಸೈಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಹೊರಟು ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಜೊತೆಗೆ ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಬಂದರು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ನಮ್ಮ ಕರುನಾಡು: ಹಸಿರು ಭೂಮಿಗಾಗಿ ನಾವು ನೀವು ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆ, ಹಲವಾರು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಹಕರಿಸಿದವು. ಲೋಹಿತ್, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆ ಅವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. 

ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಎಫ್.ಆರ್.ಎಲ್.ಹೆಚ್.ಟಿ. ಕ್ಷೇತ್ರ ಭೇಟಿಗಾಗಿ ಬಳ್ಳಾರಿ ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾರ್ಯಗಾರದಲ್ಲಿ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷ ಭಾಷಣ ನೀಡಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಕರ ಜೊತೆಗೆ ಚರ್ಚೆ ಅಮೋಘವಾಗಿತ್ತು. 

ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವ ಪರಿಸರ ದಿನದ ಅಂಗವಾಗಿ ಐದು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೈತೋಟ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಔಷಧಿ ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಯಿತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮತ್ತಹಳ್ಳಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 152 ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಅದ್ದೂರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸಿದೆವು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಎಸ್.ಟಿ.ಐ. ಸಾನೋó ಇಂಡಿಯಾ ಲಿ. ಕಂಪನಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ ನೀಡಿತು. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅನಿಲ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ, ಕಾಶಿ ಗೌಡ, ಬಾಲು ಅವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಶಾಲೆಯ ಉಪಧ್ಯಾಯಿನಿ ವಸಂತಮ್ಮ ಅವರಿಗೂ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ, ಉಮೇಶ್, ಪ್ರವೀಣ್, ರಾಘವೇಂದ್ರ, ಅಕ್ಷಯ್, ಹಾಲೇಶ್, ಭೀಮಪ್ಪ ಅವರಿಗು ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಅದೇ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಾನುಗೊಂದಿ, ರಂಗನಾಥಪುರ, ತರಿಗಳಲೆ ಹಾಗೂ ಕೂಡಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಬಿ.ಇ.ಒ. ನಾಗೇಶ್, ಇ.ಸಿ.ಒ, ಕೂಡಿಗೆ ದಯೆಟ್‍ನ ಮಂಜೇಶ್‍ರವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರಲು ಸಹಕರಿಸಿದ ಗಂಗೇಶ್, ಲಿಂಗರಾಜು ಹಾಗೂ ನಾಗರಾಜಶೆಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ರಂಗನಾಥಪುರದ ಯದುಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರು ಎಲ್ಲಾ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ನಾನು ಋಣಿ.

ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಆಗುಂಬೆಗೆ ನಮ್ಮ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾದ ರಮೇಶ್ ಹಾಗೂ ಕುಮಾರ್ ನಾಯಕ್ ಜೊತಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಅದಾದ ನಂತರ ರಾಯಚೂರು ಹಾಗೂ ಮಂತ್ರಾಲಯಕ್ಕೂ ಹೋಗಿ ಬಂದೆ. ಅದಾದ ನಂತರ, ಹೈದರಾಬಾದಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನದ ಕುರಿತ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬಂದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಹರಸಿದ ನನ್ನ ಹಳೆಯ ಬಾಸ್ ಡಾ. ದಿನೇಶ್ ಕುಮಾರ್‍ರವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಅವರೊಡನೆ ನಡೆದ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಮಾತುಕತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆತ್ಮ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ತುಂಬಿತು.

ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಎಸ್.ಟಿ.ಐ. ಸಾನೋó ಇಂಡಿಯಾ ಲಿ. ಕಂಪನಿ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವಿನಿಂದ ಮಾಗಡಿ ರಸ್ತೆಯ ಕಡಬಗೆರೆ ಮತ್ತು ಕಡಬಗೆರೆ ಕ್ರಾಸ್ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕ, ಜಾರಾ ಬಂಡೆ ಮತ್ತು ಉಯ್ಯಾಲೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಡಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದ ರೋಹಿತ್ ಎಡಿ, ರಮೇಶ್, ಹಾಲೇಶ್, ಭವ್ಯ ಅವರಿಗೆ ಋಣಿ.  ಅದೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಹೊನ್ನಾವರ, ಯಾಣಾ, ಮುರುಡೇಶ್ವರ, ಗೋಕರ್ಣ, ಕೊಲ್ಲೂರು ಸುತ್ತಾಡಿದೆ. ಕುಮಟಾದ ಆರ್.ಎಫ್.ಒ. ಕಿರಣ್‍ರವರದ್ದು ಮರೆಯಲಾಗದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ರೈತರ ಕುರಿತು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದ ರೋಹಿತ್ ಎಡಿ, ಸಂಕೇತ್, ಕಾರ್ಯಪ್ಪ, ಬೆಟ್ಟಪ್ಟರವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಹೆಂಡತಿ ಜೊತೆಗೂಡಿ, ಸಿಗಂಧೂರು ಹಾಗೂ ಕೊಲ್ಲೂರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಇಪ್ಪತ್ತು ದಿನಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲೂರಿಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಹೋಗಿ ಬಂದಂತಾಯಿತು. 

ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ಹಲವಾರು ವರ್ಷದ ಕನಸಿನ ತಾಣವಾಗಿದ್ದ ಅಂಡಮಾನಿಗೆ ಒಂದು ವಾರ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿ ಬಂದೆ. ಅದೊಂದು ಅದ್ಬುತ ಅನುಭವ, ಧರೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಸ್ವರ್ಗವೇ ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ದ್ವೀಪ, ದೇವರನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡು, ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಒಬ್ಬನೇ ಒಂದು ವಾರ ಸುಮ್ಮನೆ ಸಾಗರವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತು ಬರುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡೆಂದು.

ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಮಹರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ 15 ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಭವ ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ. ಭಾಷೆ ತಿಳಿಯದೆ, ಗುರುತು ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದೆ ರಾಜ್ಯದ ಆರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, 30 ಹಳ್ಳಿಗಳು, 180 ಮನೆಗಳು, ವಿಭಿನ್ನ ಅನುಭವ, ಆಚರಣೆ, ಸಂಸ್ಕøತಿ, ಊಟೋಪಾಚಾರಗಳು ಅದ್ಬುತವೆನಿಸಿದವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದ ಗೆಳೆಯ ನವೀನ್ ಕುಮಾರ್, ಶ್ರೀಧರ್, ವಾರ್ಧಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋ. ಸಿಬಿ ಕೆ ಜೋಸೆಫ್, ಮಹೊದಯ್, ವಿನೇಶ್ ಗೋಕಡೆ, ಯಶ್ವಂತ್, ಗಡಿಚರೋಲಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಹೇಮಟ್, ಸಾಲೆಕಸದಲ್ಲಿ ಬಾಜಿರಾವ್, ಅನಿಲ್ ಗಾಯಕ್‍ವಾಡ್, ಗೋಂದಿಯಾ ಸುಶೀಲ್, ಜಾಲ್ನಾ ಸಂಜಯ್, ಬೀಡ್‍ನಲ್ಲಿ ದಾದಾ ಮುಂಡೆ, ಸಂತೋಷ್ ವಾಗ್ಮಾರೆ, ಲಾತುರ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದೀಪ್ ಗೋಡ್ಸೆ, ನಾಂದೀದ್‍ನ ಬಾಲಾಜಿ ಚಿರೋಡೆ ಅದಕ್ಕೆಲದಕ್ಕಿಂತ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ನೀಡಿದ ಐರಾಪ್‍ನ ಡಾ ದಿನೇಶ್ ಕುಮಾರ್‍ರವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. 

ಅಲ್ಲಿಂದ ಬಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ವಿಶ್ವ ಶೌಚಾಲಯ ದಿನವನ್ನು ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತ ಮಂಜೇಶ್ ಎಂ.ವಿ. ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರಾಗಿರುವ ಕೊಡಗಿನ ಕಾನ್‍ಬೈಲ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದ ಮಂಜೇಶ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹದ್ಯೋಗಿಗಳು, ಕಿರಣ್ ಕುಮಾರ್, ಶಂಕರ್, ಸುದೇಶ್, ರಾಘವೇಂದ್ರ, ಆಂಟೋನಿಯವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. 

ಡಿಸೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಮಳವಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸುಜ್ಜಲೂರು ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಅದ್ಬುತವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಶಾಲೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಡಾ. ಕಲಾವತಿ ಮೇಡಂ ಅವರ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ತೆರಳಿದ್ದೆ. ಅದೊಂದು ಮರೆಯಲಾಗದ ಅನುಭವ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನದ ಕುರಿತು ಅಷ್ಟೊಂದು ಮಾಹಿತಿ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ ನಿರೂಪನೆ, ವಿವರಣೆ, ಆ ಶಿಕ್ಷಕಿಯರ ಶ್ರಮ ಅಬ್ಬಾ ಎನಿಸಿತು. ನನ್ನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾಕ್ಕಾಗಿ ಡಾ. ಕಲಾವತಿಯವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು, ಹಾಗೂ ಶಾಲೆಯ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದ ಶೃತಿಯವರಿಗೆ ಅಭಿನಂದನೆಗಳು. 

ವರ್ಷದ ಏರು ಪೇರುಗಳು ಏನೇ ಇದ್ದರೂ 2016ಕ್ಕೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿದಾಯ ಹೇಳಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದೆವು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್ 25ರಂದು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಯುಸಿ ಓದಿದ ಎಲ್ಲಾ ಹಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರು ಕುಶಾಲನಗರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಬೈಚನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಂಗನವಾಡಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಬಳಿದೆವು. ಇದು ನಾವು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆಂದು ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಎನಿಸುತ್ತಿದೆ. ನನ್ನ ಅನೇಕ ಸ್ನೇಹಿತರು ಯಾವುದೇ ಫಲಾಫೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗೆ ಧುಮುಕುತ್ತಿರುವುದು, ವೈಯಕ್ತಿಕ, ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಮುಳುಗಿರುವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತಮ ಬೆಳಕನ್ನು ಹರಡುತ್ತಿದೆ.

ಸದರಿ ವರ್ಷ 2016ರರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರ ಮೇಲೆ ಕೋಪವಿದ್ದರೂ, ಅವರು ನನಗೆ ಮಾಡಿರುವ ನೋವು ಮಾಸದಿದ್ದರೂ, ನಾನು ನನ್ನೂರು ಬಾನುಗೊಂದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಿಸುವಾಗ ನೀಡಿದ ತೊಂದರೆಗಳು, ಬಾನುಗೊಂದಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಮಾದರಿ ಶಾಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಹೊರಟಾಗ ತಪ್ಪಿಸಿದ ಅಯೋಗ್ಯರಿಗೂ ಮತ್ತು ಅದರ ದುರಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಕರಿಸದ ಕೆಲವರಿಗು, ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವೀಧರರ ಸಂಘವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಮುಂದಾದಾಗ ಸಹಕರಿಸದೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಂಡ ಹಲವರಿಗು ಬೈಯಬೇಕೆನಿಸಿದರೂ ನಾನು ಬೈಯ್ಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಮಾಡಿರುವ ಅನಾಚಾರ, ಅವರ ದುರ್ನಡತೆ ಅವರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೆನ್ನವು ವಿಶ್ವಾಸ ನನಗಿದೆ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬೆನ್ನು ತಟ್ಟುವ ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ಜನರು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನನಗಿದೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷ ನನ್ನ ಸೋಮಾರಿತನದಿಂದಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ನೀಡದೆ ಇರುವುದು ಬೇಸರದ ಸಂಗತಿ. ಈ ವರ್ಷ ಅನೇಕಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಹಾಗೂ ಬೇಸರದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಸಂತಸದಲ್ಲಿ ಹಿಗ್ಗದೆ, ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಕುಗ್ಗದೆ ನಡೆದಿರುವುದು ಉತ್ತಮವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‍ಮಾರ್ಕ್ ಶಿಕ್ಷಣ ನನ್ನ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವಿಜಯ್ ಕೃಷ್ಣ, ಪ್ರಮೋದ್ ಕಾಂಚನ್, ಸಂಯುಕ್ತಾ, ರಾಘವೇಂದ್ರ, ಸಂತೋಷ್, ಉಮಾ ಸತೀಶ್, ಸುಳುಗೋಡು ಕೃಷ್ಣ, ಸುಧಾ ಭಟ್, ಡಾ. ಸುಧಾ, ಕಾರ್ತಿಕ್, ಚಿದಾನಂದ, ಅಶೋಕ್ ಗಾರ್ಲಾ, ಸುರೇಶ್, 

ಈ ಬರವಣಿಗೆಯು ನನ್ನ ಉಳಿದ ಬರವಣಿಗೆಯಂತಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಈ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು 2016ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಬದಕಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದವರಿಗೆ ಹಾಗೂ ನಾನು ಮನ ನೋಯಿಸಿದವರಿಗೆಂದು ಬರೆದಿರುತ್ತೇನೆ. ಈ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮನ ನೊಂದಿರುವ ನಿನಗೆ ನನ್ನ ಕ್ಷಮೆಯಿರಲಿ.